ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ (Ξωκλήσι)
Βρίσκεται στην ομώνυμη θέση «ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» ή στην παλιότερα ονομαζόμενη θέση «ΥΨΙΛΟ ΔΕΝΔΡΟ» της κτηματικής περιφερείας του δημοτικού διαμερίσματος Καλυβίων του Δήμου Αγρινίου, βόρεια-βορειοδυτικά του χωριού. Στα μετά-επαναστατικά χρόνια η θέση του Αϊ-Γιώργη είχε την ονομασία «ΜΥΛΟΚΤΗΤΟΥ ΤΟΥ ΟΘΩΜΑΝΟΥ». Προφανώς κάποιος Τούρκος είχε στη περιοχή μύλο. Στη θέση αυτή, πιθανότατα από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας, προϋπήρχε ένα ταπεινό ξωκλήσι αφιερωμένο επίσης στον Άγιο Γεώργιο. Άλλωστε σε απόσταση 20 περίπου μέτρων ανατολικά του περνούσε το «αυλάκι τ’ αγιοργείτικο», όπως αυτό αναφέρεται σε τίτλους κτήσεως αγροτεμαχίων της περιοχής που εκδόθηκαν κατά το έτος 1874.
Η επιλογή από τους Καλυβιώτες του Αγίου Γεωργίου στον οποίο ήταν αφιερωμένο το ταπεινό εκκλησάκι δεν ήταν τυχαία. Ο δρακοντοκτόνος άγιος Γεώργιος, που έσωσε τη βασιλοπούλα και προστάτεψε τις έγγειες περιουσίες, ο διγενής (άρα πολυπολιτισμικός) ακρίτας στρατιωτικός άγιος, είχε πατέρα Καππαδόκη και μητέρα Συροπαλαιστίνια. Κατά μία παραλλαγή του βίου του ήταν εκ μητρός περσογενής. Σύμφωνα με την μουσουλμανική παράδοση ο άγιος Γεώργιος βοηθούσε να επιστρέψουν στα τόπια τους οι μουσουλμάνοι που γύριζαν από το προσκύνημά τους στη Μέκκα. Το πρόσωπο του αγίου λατρεύονταν από τους πληθυσμούς της χριστιανικής και μουσουλμανικής Ανατολής, λαών που συμβίωναν ή θρησκευτικά αποσκιρτούσαν και μετακινούνταν από τη μια στην άλλη όχθη του ποταμού Ευφράτη. Οι Οθωμανοί έδειχναν για τους λόγους αυτούς ανεκτικότητα στον άγιο της χριστιανοσύνης, στον τροπαιοφόρο άγιο Γεώργιο.
Το ξωκλήσι του Αη-Γιώργη, που βρίσκεται βορειοδυτικά του χωριού, απέχει τρία περίπου χιλιόμετρα από το δημοτικό διαμέρισμα Καλυβίων. Είναι πετρόκτιστο με κεραμοσκεπή, βυζαντινού ρυθμού σταυροειδής με τρούλο και έχει εμβαδόν περίπου 30 τετραγωνικά. Στο ξωκλήσι μόναζε μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’30 ένα καλόγερος ονόματι Γιώργος, που έμενε σε δύο κελιά τα οποία είχαν τοίχους από τσατμά και βρίσκονταν στην ανατολική πλευρά του ξωκλησιού.
Η περιοχή του Αγίου Γεωργίου, που περιελάμβανε δεκάδες και ίσως εκατοντάδες ποτιστικά στρέμματα, στα χρόνια της τουρκοκρατίας ήταν μετόχι της Ιεράς Μονής της Επισκοπής (Λιτζάς και Αγράφων) που κατακλύστηκε από τα νερά της τεχνητής λίμνης του φράγματος των Κρεμαστών. Είχε δωριθεί στο Μοναστήρι από κάποιο ευσεβή Τούρκο, πιθανώς ονόματι Μουσταφά ή Μουταρπάν Λαζαντί, σύμφωνα με τις θρησκευτικές παραδόσεις των περιοχών όπου χριστιανοί και μουσουλμάνοι κατοικούσαν στα ίδια τόπια. Ο Οθωμανός που διατηρούσε στην θέση αυτή νερόμυλο είχε απώτερη καταγωγή την χώρα της Λαζίας που βρίσκεται ανατολικά της Τραπεζούντας του Πόντου. Οι κάτοικοί της Λαζίας, ακρίτες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, περί το 1000 μ.Χ. είχαν ασπαστεί τον Χριστιανισμό. Η κατάκτηση της χώρας τους από τους Οθωμανούς ανάγκασε πολλούς Λάζους να ασπαστούν την κυρίαρχη θρησκεία των Οθωμανών και να εξισλαμιστούν μεταξύ των ετών 1463-1650. Πολλοί Λάζοι όμως κράτησαν στις καρδιές τους την παλιά χριστιανική θρησκεία τους. Μετά-επαναστατικά τα κτήματα της περιοχής του Αϊ Γιώργη παραχωρήθηκαν σε ακτήμονες Καλυβιώτες.
Το σημερινό εκκλησάκι χτίσθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1910 σε αγρό έκτασης 20 περίπου στρεμμάτων, που άφησε η κόρη ενός ευσεβούς χριστιανού, σύμφωνα με τις παραδόσεις των παλιών χωριανών, αλλά και σχετική έρευνα στο Α’ Υποθηκοφυλακείο Αγρινίου που επιβεβαίωσαν τις παραδόσεις αυτές, αφού σύμφωνα με την έρευνα αυτή ο αγρός, επί του οποίου κτίσθηκε το ξωκλήσι του Αϊ Γιώργη δόθηκε αρχικά, ως προίκα, από τον Γεώργιο Λακέρδα, κατά δήλωσή του «ποιμένα» πιθανώς καταγόμενο από την Σπολάιτα Αιτ/νίας, στον γαμπρό του Ευθύμιο Αντωνόπουλο που θα παντρεύονταν την «επομένη Κυριακή», όπως αναφέρεται κατά λέξη στο συμβόλαιο, την θετή κόρη του Αγαθή Μολώνη, σύμφωνα με το με αριθμό 3.659/30-1-1886 συμβόλαιο προικός του τότε Συμβολαιογράφου Αγρινίου Νικολάου Βαμβακούλα που μεταγράφηκε σε τόμο ΙΘ (19) και αριθμό 91 στα βιβλία μεταγραφών του Α’ Υποθηκοφυλακείου Αγρινίου ενώ αναφέρεται στον προαναφερόμενο τίτλο κτήσεως ότι ο ανωτέρω αγρός συνορεύει «γύρωθεν με δρόμον διχωριζόμενου, Χρ. Ζαπαντιώτην, Δ. Καραλήν & Γ. Παπακώσταν Λύγδαν». Τον αγρό αυτό (χωριζόμενο παλαιότερα από αύλακα, όπως προκύπτει από παραχωρητήριο με ημερομηνία 9-12-1863, αλλά χώθηκε τα επόμενα χρόνια από τον Γεώργιο Λακέρδα, για να γίνει αγροτικός δρόμος προκειμένου να εξυπηρετεί τις κείμενες παραχωρηθείσες ιδιοκτησίες) η Αγαθή συζ. Ευθυμίου Αντωνόπουλου, θετή κόρη του Γεωργίου και της Μαρίας Λακέρδα, εκεί στα μέσα της δεκαετίας του ’10, που κτίσθηκε το ξωκλήσι, δώρισε άτυπα (χωρίς να τηρηθεί ο συμβολαιογραφικός τύπος) προκειμένου να κτισθεί το ξωκλήσι, που θα ήταν αφιερωμένο στον προστάτη άγιο των κτηνοτρόφων άγιο Γεώργιο, το όνομα του οποίου έφερε ο πατέρας της Γεώργιος Λακέρδας.
Στη δωρηθείσα αγροτική έκταση που σήμερα, λόγω της κατασκευής στα 1960 αποχετευτικού αύλακα, αρδευτικής διώρυγας και αγροτικού δρόμου, με κατεύθυνση ΒΑ-ΝΔ, από την εργοληπτική εταιρεία του Γεωργίου Χρυσόπουλου (η εταιρεία αυτή κατασκεύασε από το 1958 μέχρι το 1962 ολόκληρο το αποχετευτικό, αρδευτικό δίκτυο του καλυβιώτικου κάμπου και τους αγροτικούς δρόμους), περιορίστηκε στα 14 περίπου στρέμματα χτίσθηκε το ξωκλήσι του Αϊ Γιώργη. Στον προαναφερόμενο τίτλο κτήσεως η δωρηθείσα αγροτική έκταση φέρεται να βρίσκεται στη θέση «ΥΨΙΛΟ ΔΕΝΔΡΟ», καθώς βρίσκονταν στο σημείο εκείνο δύο πανύψηλοι δένδροι που δεν «αγκαλιάζονταν» οι κορμοί τους, σύμφωνα με διηγήσεις παλιών χωριανών, όπου ο αείμνηστος Γιώργος Λακέρδας και πατέρας της δωρήτριας Αγαθής Γ. Λακέρδα είχε το μαντρί του με τα πρόβατα, ενώ πέρα από το χωράφι αυτό του Γιώργου Λακέρδα απλώνονταν, δυτικά-βορειοδυτικά, ένας απέραντος παραποτάμιος βοσκότοπος με δάφνες, αρμυρίκια και άλλους θάμνους κι όπου ανάμεσά τους κάπου-κάπου ξεπρόβαλε κανένα μικρό πλατάνι. Την ημέρα που γιορτάζει ο ναός αυτός το χωριό έχει το πανηγύρι του. Για αυτό το λόγο πολλοί συγχωριανοί μας φέρουν το όνομά του Αγίου, όπως βέβαια και του Αγίου Νικολάου, πολιούχου του χωριού μας. Στο πανηγύρι του χωριού, τ’ Αϊ Γιωργιού όλοι συμμετείχαν. Δεν δικαιολογούνταν απουσίες. Η καλυβιώτικη φράση «Θα το κουπώσω (στον ύπνο) και τ’ Αι Γιωργιού να φέξει» δηλώνει ξεκάθαρα την πάνδημη βεβαία γνώμη πως στο πανηγύρι του χωριού όλοι είναι ενεργοί και συμμετέχουν.
