Άγιος Ελευθέριος Ιερομάρτυρας, φωτεινό αστέρι.
Ελευθέριος ο θαυμαστός και ένδοξος Ιερομάρτυρας έλαμψε ως φωτεινό αστέρι κατά το δεύτερο ήμισυ του δευτέρου αιώνος. Οι γονείς του πλούσιοι και ευγενείς και ως την πίστη ευσεβέστατοι. Η μητέρα του Ανθία διδάχτηκε την Αλήθεια από μαθητές του Αποστόλου Παύλου. Από την μητέρα του έλαβε το όνομα Ελευθέριος και τον ανέθρεψε ευσεβώς. Ο πατέρας του πλούσιος, κοιμήθηκε μετά από λίγο καιρό από την γέννηση του Ελευθερίου. Έτσι έμεινε με την μητέρα του, η οποία τον έδωσε εις τον Αρχιερέα της Ρώμης για να του μάθει τα ιερά γράμματα.
Ο Αρχιερέας διαπιστώνοντας τις αρετές του τον προχείρισε κληρικό, στα δεκαπέντε διάκονο, στα δεκαεπτά ιερέα και στα είκοσι επίσκοπο του Ιλλυρικού.
Ο διάβολος ζηλεύει και φθονεί τους ανθρώπους που ζουν κατά Χριστόν και γίνονται αίτιοι να προσέρχονται στην οδόν της σωτηρίας και άλλοι συνάνθρωποί τους. Ο Ελευθέριος μπαίνει στο στόχαστρο του σατανά. Ο βασιλιάς κηρύσσει διωγμό εναντίον των Χριστιανών και επιθυμεί να θανατώσει τον Ελευθέριο, γιατί αυτός είναι η αιτία που οι ειδωλολάτρες στρέφονται στον Χριστιανισμό. Διατάσσει τον στρατηλάτη Φήλικα να φέρει αμέσως ενώπιόν του τον Ελευθέριο. Αυτός με αριθμό ικανό στρατιωτών σπεύδει. Τον βρίσκει να διδάσκει. Ακούγοντας τον γλυκύτατο λόγο του Αγίου για τον Χριστό, μαλακώνει η καρδιά του και ο Φήλικας πέφτει στα πόδια του Αγίου και πιστεύει στον Χριστό.
Ζητάει να τον προσαγάγει στον βασιλιά. Στην πορεία προς τα ανάκτορα ο Φήλιξ ζητά από τον Άγιο να βαπτιστεί. Πράγμα που γίνεται. Φθάσαντες στην Ρώμη ο Φήλιξ διηγείται τα συμβάντα,. Ο Άγιος οδηγείται στον βασιλιά, που προσπαθεί να κάνει τον Άγιο να αλλαξοπιστήσει. Ο βασιλιάς ρωτά τι ήτανε εκείνο που τον έκανε να εγκαταλείψει τα είδωλα και να ακολουθήσει έναν «κακοθάνατο άνθρωπο». Ο Άγιος σιωπά.
Ο τύραννος συνεχίζει να επαινεί τον νεαρό Άγιο και του υπόσχεται πλούσια δώρα αν προσκυνήσει τα είδωλα, διαφορετικά τον περιμένουν βάσανα. Για να λάβει την απάντηση: «Πώς να καταδεχτώ να προσκυνήσω τοιούτους θεούς ανοήτους και ξόανα άψυχα;;». Εγώ λατρεύω τον Δεσπότη μου Χριστό. Αυτόν σέβομαι και ομολογώ Θεόν αληθέστατο. Νομίζω τον θάνατο για τον Χριστό μου τρυφή, δόξα και αγαλλίαση. Η απάντηση θυμώνει τον τύραννο και διατάσσει να πυρώσουν χάλκινο κρεβάτι να βάλουν επάνω τον Άγιο και από κάτω να βάλουν κάρβουνα αναμμένα, ώστε να ψηθεί εντελώς.
Εις τον τόπο των βασάνων συγκεντρώθηκε κόσμος πολύς που κατηγορούσε τον τύραννο. Όμως, ο παντοδύναμος Θεός ελάφρυνε τις οδύνες του Αγίου. Όταν ο τύραννος θεώρησε ότι ο Άγιος είχε ψηθεί διέταξε να τον κατεβάσουν από το κρεβάτι και διαπίστωσαν ότι ήταν αβλαβής και τον άκουσαν να ψάλλει «Υψώσω σε ο Θεός μου, ο Βασιλεύς μου και ευλογήσω το όνομά σου εις τον αιώνα» (ψαλμός ρμδ΄1) και λέγει στον τύραννό: «μάθε την δύναμη του αληθινού Θεού που ενέργησε σε μένα και την ασθένεια των δικών σου ψευδώνυμων θεών την ασθένεια».
Ο τύραννος θεώρησε ύβρη την απάντηση του Αγίου και διέταξε να τον βάλουν πάνω σε σχάρα, κάτω από την οποία υπήρχαν κάρβουνα και στα οποία έχυναν λάδι για να ανάψει η φλόγα περισσότερο. Μόλις ξάπλωσαν τον μάρτυρα η φλόγα έσβησε και η σχάρα έγινε ψυχρή. Αντικρίζοντας αυτά ο βασιλιάς διατάζει να βάλουν σε λέβητα λίπος, κερί και πίσσα και να βράσουν εντός αυτού τον μάρτυρα. Όταν ο λέβητας κοκκίνισε ο τύραννος ζήτησε από τον μάρτυρα να απαρνηθεί την πίστη του. Ο γενναίος αγωνιστής του Χριστού ελέγχει τον τύραννο και τον ονομάζει λύκο της Αραβίας που φονεύει τους πιστούς ως πρόβατα. Διατάζει τότε ο βασιλιάς και ρίχνουν στον λέβητα τον μάρτυρα, μα η επέμβαση της θείας χάριτος τον έκανε αβλαβή.
Ο βασιλιάς παρατηρεί με απορία και θυμό τα γεγονότα. Προσφέρεται ο έπαρχος Κορέμων να τον βγάλει από την δύσκολη θέση προτείνοντας να βάλουν τον Ελευθέριο μέσα σε κλίβανο στο εσωτερικό μέρος του οποίου θα έχουν αιχμηρά αντικείμενα. Ο μάρτυρας βλέποντας την προετοιμασία προσεύχεται εις τον Χριστό να φωτίσει τους διώκτες του και να τους δώσει σωτηρία ψυχής.
Ο Κύριος εισακούει την προσευχή του. Ο Κορέμων αλλάζει συμπεριφορά, ελέγχει τον τύραννο και ομολογεί τον Χριστό. Έξαλλος ο τύραννος διατάζει και βάζουν στον κλίβανο και εκείνον. Αλλά, ώ του θαύματος, εξέρχεται αβλαβής και αποκεφαλίζεται.
Μετά, στον κλίβανο ρίχνουν τον Άγιο, ο οποίος εξέρχεται αβλαβής. Ο τύραννος, σκληρόκαρδος ων, δεν βλέπει τα θαυμαστά. Έπειτα, φυλακίζει τον μάρτυρα χωρίς τροφή και νερό. Όμως, ο Θεός τον φροντίζει όπως τον προφήτη Ηλία. Ακόμη, διατάσσει να δέσουν τον Άγιο πίσω από άγρια άλογα. Άγγελος ελευθερώνει τον Άγιο. Ημερεύουν τα άλογα και τον οδηγούν εις το πλησίον βουνό, όπου τα άγρια θηρία τον προσκυνούν . Το πληροφορείται ο τύραννος και στέλνει στρατιώτες να τον συλλάβουν. Τα άγρια θηρία αποσύρονται και οι στρατιώτες τον συλλαμβάνουν . Στην διαδρομή προς το παλάτι ο Άγιος διδάσκει και πολλοί στρατιώτες ασπάζονται τον Χριστιανισμό.
Ο τύραννος καλεί τον κόσμο για να δει το τέλος του Αγίου. Τον ρίχνει σε λιοντάρια. Αλλά αυτά προσκυνούν τον Άγιο. Οι παρευρισκόμενοι αναγνωρίζουν την δύναμη του αληθινού Θεού.
Στο τέλος, δεν μένει άλλη λύση.
Ο τύραννος διατάζει τον αποκεφαλισμό του Αγίου. Έτσι ο γενναίος και πιστός Ελευθέριος εισήλθε στην χώρα των Ιερομαρτύρων μαζί με την μητέρα του Ανθία. Τα Άγια λείψανα έλαβαν κάτοικοι της Αυλώνας και τα ενταφίασαν Χριστιανικά. Η μνήμη των τιμά η Εκκλησία την 15η Δεκεμβρίου.
Η μεγάλη συμμετοχή της Ελληνίδας στον παλλαϊκό ξεσηκωμό του 1821
Στην παλιγγενεσία του 1821 έντονη ήταν η παρουσία της γυναίκας. Γαλουχημένη και αυτή όπως και οι άνδρες στο όνειρο της Λευτεριάς δεν θα μπορούσε να είναι απούσα από το υπέρ πίστεως και πατρίδος κάλεσμα. Έδωσε έντονο το παρόν στον αγώνα, όπως και σε όλους τους εθνικούς αγώνες. Γενναία η ελληνόψυχη γυναίκα. Μάχεται και αγωνίζεται ισάξια θα λέγαμε με τους άνδρες. Γεννά και γαλουχεί τα παιδιά της με υψηλά και αιώνια ιδανικά Χριστό και Ελλάδα ζυμωμένα με ελευθερία και αυταπάρνηση. Δονείται και σκιρτά η καρδιά της από την εθνική παράδοση και πόθο : « ..πάλι με χρόνους και καιρούς, πάλι δικά μας θαναι..»
Η συμμετοχή γυναικών στην Φιλική Εταιρεία κατ αρχήν δεν επετρέπετο. Στην πορεία όμως αρκετές γυναίκες έδωσαν όρκο σε αυτή και βοήθησαν σημαντικά στον ελληνικό αγώνα. Μεταξύ των γυναικών μελών της Φιλικής Εταιρείας η Ιστορία έχει καταγράψει : Την Ελισάβετ Υψηλάντη, η μητέρα των Δημητρίου και Αλέξανδρου Υψηλάντη. Η Ελισάβετ Υψηλάντη κατά την προετοιμασία της επανάστασης με το πρόσχημα φιλολογικών συναντήσεων προσεταίριζε και μυούσε προσωπικότητες στην Φιλική Εταιρεία. Μαντώ Μαυρογένους ,ακόμη ένα μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Ήταν και αυτή εξέχουσα μορφή της Ελληνικής Επανάστασης. Η συνδρομή στον αγώνα δεν είχε μόνο οικονομική υπόσταση αλλά και τη συμμετοχή της σε μάχες. Ενήργησε για εξασφάλιση ευρωπαϊκής βοήθειας με επιστολές προς τις γυναίκες της Γαλλίας. Αφιέρωσε όλη την περιουσία της στον Ελληνικό Αγώνα και πρωτοστάτησε σε πολλές πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον των Τούρκων. Η δράση της αναγνωρίστηκε και τιμήθηκε από τον Ιωάννη Καποδίστρια ο οποίος της απένειμε τον βαθμό της επίτιμης αντιστρατήγου.
Άλλη σπουδαία γυναικεία παρουσία με δράση στην Φιλική Εταιρεία ήταν και η Δόμνα Βισβίζη σύζυγος καπετάνιου, η οποία καταγράφτηκε ως «η Κυρά των θαλασσών». Δικαιολογημένος ο τίτλος γιατί μετά τον θάνατο του καπετάνιου συζύγου της ανέλαβε αυτή ως καπετάνιος του πλοίου τους Καλομοίρα. Αφιέρωσε την ζωή της στον αγώνα και έλαβε μέρος σε πολλές θαλάσσιες μάχες. Σημαντική ήταν και η δράση της Μαριγώς Ζαραφοπούλα, που έδρασε ως κατάσκοπος. Οι γνωριμίες που είχε και οι πληροφορίες που συγκέντρωνε την είχαν καταστήσει σημαντικό κρίκο της Φιλικής Εταιρείας με τον ετοιμαζόμενο για αγώνα Ελληνικό Λαό. Με δικές της πληροφορίες κατόρθωσαν τα παιδιά του Μαυρομιχάλη να δραπετεύσουν από τις οθωμανικές φυλακές. Κάποια στιγμή η δράση της αποκαλύφθηκε, συνελήφθη, φυλακίστηκε , εξορίστηκε αλλά και από εκεί συνέχισε τον αγώνα.
Από όλες τις γυναίκες μέλη της Φιλικής ξεχωρίζει η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, ως η μοναδική γυναίκα που μυήθηκε κανονικά ως μέλος της Εταιρείας. Αγόρασε μυστικά όπλα και πολεμοφόδια και άρχισε την ναυπήγηση του πολεμικού πλοίου «Αγαμέμνων», προετοιμαζόμενη για την μεγάλη στιγμή του αγώνα. Συμμετείχε με το πλοίο της «Αγαμέμνων» στον αποκλεισμό του Ναυπλίου . ΄Eλαβε μέρος στον αποκλεισμό της Μονεμβασίας, στην πολιορκία και την άλωση του Ναυπλίου και της Τριπόλεως. Μεταθανάτια έλαβε τον τίτλο του ναυάρχου από τη Ρωσία, πρωτοφανής τιμή για γυναίκα. Το 2018, ήταν η σειρά της πατρίδας της να τήν τιμήσει. Με απόφαση του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας (ΦΕΚ 373, Τεύχος Γ, της 11 Απριλίου), της απονεμήθηκε ο βαθμός του υποναυάρχου επί τιμή, ο Πολεμικός Σταυρός Α ‘ Τάξεως και το Μετάλλιο Εξαίρετων Πράξεων, για « τον απαράμιλλο ηρωισμό της, την αυτοθυσία και την αφοσίωση που επέδειξε προς το Ελληνικό Έθνος, τα οποία την κατέστησαν στη μνήμη όλων των Ελλήνων και Ελληνίδων ως Εθνικό ιδεώδες», σύμφωνα με το αιτιολογικό της απόφασης.
Η φιλόλογος –ερευνήτρια Βασιλεία Γιασιράνη-Κυρίτση στην εργασία της με τίτλο ¨Ονόματα γυναικών της Ιωνίας¨ αναφέρεται σε 12 γυναίκες με προσφορά στην Επανάσταση του 1821. Για τεκμηρίωση παραθέτει 79 υποσημειώσεις. Καταγράφει τις ηρωίδες Δασκαλογιάννη Μαρία: Ήταν κόρη του επαναστάτη της Κρήτης Δασκαλογιάννη, που θανατώθηκε οικτρά στο Ηράκλειο το 1771. Μαυρογένους-Νέγρη Ευφροσύνη: Κόρη του ηγεμόνα της Βλαχίας Νικόλαου Μαυρογένη, παντρεύτηκε τον Κων/νο Νέγρη. Στο σαλόνι της έκανε μυστικές συναθροίσεις των μυημένων στη Φιλική Εταιρεία. Μαυροκορδάτου-Μουρούζη Ραλλού: Κόρη του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου. Παντρεύτηκε το 1802 τον γιο του ηγεμόνα της Μολδαβίας, τον Κωνσταντίνο Μουρούζη, που χρημάτισε «Μέγας Διερμηνέας της Πύλης», τον οποίο οι Τούρκοι αποκεφάλισαν μόλις κηρύχτηκε η Ελληνική Επανάσταση. Μουρούζη-Σούτσου Ζωή: Κόρη του Κων/νου Μουρούζη. Το 1821 η οικογένειά της κατέφυγε στη Ρωσία και παντρεύτηκε τον Αλέξανδρο Σούτσο, που ήταν μυημένος στη Φιλική Εταιρεία. Η Ζωή διετέλεσε πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του «Αμαλίειου Ορφανοτροφείου» από το 1862 έως το 1878, που πέθανε. Στην κηδεία της τιμητική ακολουθία αποτελούσαν 120 ορφανά.
Ξάνθου Κρουστάλα Σεβαστή: Σύζυγος του Εμμανουήλ Ξάνθου, ενός εκ των ιδρυτών της Φιλικής Εταιρείας με καταγωγή από το Αρβανιτοχώρι της Πόλης. Βοήθησε ποικιλοτρόπως τον σύζυγό της στη Φιλική Εταιρεία και στον μετέπειτα βίο του που είχε δυσκολίες.
Μουρούζη-Σούτσου Ζωή: Κόρη του Κων/νου Μουρούζη. Το 1821 η οικογένειά της κατέφυγε στη Ρωσία και παντρεύτηκε τον Αλέξανδρο Σούτσο, που ήταν μυημένος στη Φιλική Εταιρεία.
Μουρούζη-Υψηλάντου Μαρία: Κόρη του Κωνσταντίνου Μουρούζη, του Μεγάλου Διερμηνέα της Πύλης, που μετά την Επανάσταση του Αλέξανδρου Υψηλάντη στο Ιάσιο το 1821 αποκεφαλίστηκε. Σύζυγος του Εμμανουήλ Ξάνθου, ενός εκ των ιδρυτών της Φιλικής Εταιρείας με καταγωγή από το Αρβανιτοχώρι της Πόλης.
Σκαναβή-Μαυρογένους Μαργιώρα: Καταγόταν από τα Μουδανιά. Σκαρλάτου-Καλλιμάχη Σμαράγδα: Κόρη του Νικόλαου Μαυρογένη. Το 1806 παντρεύτηκε τον γιατρό και φιλόσοφο Σκαρλάτο Καλλιμάχη, ηγεμόνα της Μολδαβίας που το 1821 θανατώθηκε. Στούρτζα Έντλινγκ Ρωξάνδρα: Κόρη του Σκαρλάτου Στούρτζα, που καταγόταν από επώνυμη οικογένεια της Μολδαβίας. Χατζηκώστα Πανωραία: Ήταν πανέμορφη αρχόντισσα από το Αϊβαλί με πάμπλουτο σύζυγο. Όταν οι Τούρκοι πυρπόλησαν το Αϊβαλί, στις 2 Ιουνίου 1821, είδε να σφάζουν τον άνδρα της και τα παιδιά της. Μαζί με άλλους βρέθηκε ταλαιπωρημένη στα Ψαρά ως Ψωροκώσταινα….(πριν)… Χρύσα η αρχικεντήστρα της Σμύρνης: Αυτή κέντησε το λάβαρο της Επανάστασης του 1821, που ύψωσε ο Παλαιών Πατρών Γερμανός στην Αγία Λαύρα.
Αν ανοίξουμε ένα βιβλίο Ιστορίας θα διαπιστώσουμε ότι εξ ίσου ηρωίδα υπήρξε η Μαργαρίτα Μπασδέκη, η 20χρονη που το 1878 έλαβε μέρος στη μάχη της Μακρυνίτσας. Επιπλέον άξιες αναφοράς ι γυναίκες ηρωίδες είναι και οι Μόσχω Τζαβέλλα, Χάϊδω Σέχου,Λένα Μπότσαρη, Αλεφάντω, Παπαδιά Κουρκουμέλη, Χαρίκλεια Δασκάλακη, Παντελιά Κωνσταντάκη, Κωνστάντια Ζαχαριά, Σάββαινα, Ζαμπέτα Κολοκοτρώνη, Ασήμω Γκούρα και πάρα πολλές άλλες.
Κρίνεται σκόπιμο να υπάρξει και άλλο ή και άλλα άρθρα αφιερωμένα στον αγώνα της ελληνίδας γυναίκας στην παλιγγενεσία του 1821.
Μυργιώτης Παναγιώτης
Μαθηματικός
