Στα όρια του χωριού δε βρέθηκαν ποτέ στοιχεία που να αποδείχνουν εγκατοίκηση εξίσου παλιά μ’ εκείνη του κάστρου. Ένας “αρχαίος” τάφος διακόσια μέτρα νοτίως του μοναστηριού της Ζοωδόχου Πηγής δεν είναι της εποχής του κάστρου, αλλά μάλλον της περιόδου της Τουρκοκρατίας, αν όχι λίγο πρωϊμότερος (12ου-14ου μ.Χ. αι.). Στην ντοπιολαλιά αναφέρονταν ως Πάτερ. Έτσι αναφέρεται και σε μια σημείωση σε Μηναία της μητροπολιτικής του εκκλησίας της Αγίας Παρασκευής με χρονολογία 1863. Περίεργο είναι πως οι παλαιότεροι το χρησημοποιούσαν ως γένους θηλυκού, η Πάτερ, και όταν αναφέρονταν σ’ αυτό χρησιμοποιούσαν την έκφραση στ’ Πάτερ. Πιθανόν η έκφραση να σήμαινε στου Πάτερ με άκλιτο το Πατήρ, ως συνηθίζεται ακόμα και σήμερα στη νεολληνική, από την αρχαιόκλιτη κλητική του Πατήρ (παπάς). Ίσως πρωτοέγινε γνωστό ως ενδιαίτημα κάποιου μοναχού ή ιερέως ή το μοναστήρι του προϋπήρξε του χωριού.
Πότε πρωτοκατοικήθηκε δεν είναι εξακριβωμένο. Η κεντρική του εκκλησία της Αγίας Παρασκευής φαίνεται να χτίστηκε το 1550 και να αγιογραφήθηκε μετά το 1650 πιθανό από αγιογράφους της γνωστής αγιογραφικής σχολής του διπλανού χωριού Φορτοσίου. Ο νάρθηκάς της δεν αγιογραφήθηκε ποτέ και δίνει έτσι την εντύπωση έργου ημιτελούς. Η λοιπή αγιογραφία είναι εξαιρετικής βυζαντινής τέχνης με ποικιλία θεματική. Ο ναός ειναι βασιλική μετά τρούλου που στηρίζεται σε τέσσερις πεσσούς. Αν το χωριό έφτασε να χτίσει εκκλησιά μεγαλοπρεπή το 1500 σημαίνει πως είχε ήδη ζωή πολλών δεκαετιών αν όχι αιώνων. Αν λάβουμε υπόψη μας πως άλλες εκκλησίες της ευρύτερης περιοχής χρονολογούνται από το 1100 (Μοναστήρι Τσούκας), πρέπει να υποθέσουμε πως και το Πάτερο κατοικούνταν από πολύ παλαιότερα.
Ο ναός του αγίου Νικολάου στη βόρεια παρυφή του είναι νεότερος. Το Μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής στα νότια και κοντά στα δυο πηγάδια από όπου υδρεύονταν το χωριό είναι του 17ου αιώνα.
