Η Tριήρης ήταν ταχύτατο αρχαίο κωπήλατο πολεμικό πλοίο,του οποίου ο τύπος εξελίχθηκε στον αρχαίο ελλαδικό χώρο(αρχικά στην Κόρινθο, σύμφωνα με την παράδοση) από τη διήρη, η οποία ήδη κυριαρχούσε στις ελληνικές αποικίες της Μ. Ασίας, στην Κύπρο και τη Φοινίκη. Χαρακτηρίστηκε, από τη γενικευμένη χρήση της, ως μεσογειακή τεχνολογία της εποχής με τρεις σειρές κωπηλατών (ερετών), που στον ελληνικό χώρο κατανέμονταν σε ισάριθμα καταστρώματα (τρίκροτες τριήρεις),αλλά στη Φοινίκη, στην Καρχηδόνα και στην Ιταλία εμφανίστηκαν επίσης δίκροτες τριήρεις, δηλαδή με δυο καταστρώματα, αλλά 2 κωπηλάτες ανά κουπί στο πάνω, καθώς και μονόκροτες, δηλαδή με ένα κατάστρωμα, αλλά 3 κωπηλάτες ανά κουπί.
Η τριήρης χρησιμοποιήθηκε επί πάνω από 400 χρόνια (700-300 π.Χ., περίπου), οπότε υποσκελίστηκε από βαρύτερες γαλέρες και κυρίως από την πεντήρη, η οποία αν και λιγότερο ευέλικτη, ανταποκρινόταν καλύτερα στις
διαφοροποιημένες πλέον ανάγκες του ναυτικού πολέμου.Κάποιοι συγγραφείς αναφέρουν χρήση διηρών και τριηρών πολύ μεταγενέστερα από το ρωμαϊκό και το βυζαντινό ναυτικό.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Θεόφραστου, οι τριήρεις κατασκευάζονταν από έλατο λόγω της ελαφρότητας του.
Μερικές όμως κατασκευάζονταν από πεύκο, επειδή δε βρισκόταν αρκετό έλατο. Στη Συρία και στη Φοινίκη χρησιμοποιούσαν κέδρο και στην Κύπρο κουκουναριά. Τα περισσότερα μέρη της τριήρους γίνονταν από αυτά τα ξύλα.
Η καρίνα όμως γίνονταν από βελανιδιά, για να αντέχει στη νεώλκηση.Τα στραβόξυλα για τις τριήρεις κατασκευάζονταν από κουκουναριά, λόγω της ελαφρότητάς της ενώ, τα καπόνια γίνονταν από μελιά, μαυρομουριά και φτελιά. Τα ξύλινα μέρη του σκελετού ματίζονταν με σφήνες. Οι ενώσεις αυτές ενισχύονταν με καβίλιες. Θα πρέπει να αναφέρουμε ότι οι τριήριεις είχαν και μεταλλικά μέρη, όπως μολύβδινο έλασμα που προστάτευε το κήτος πλοίο και φυσικά το μεταλλικό ή επιμεταλλώμένο έμβολο.
Αν και κανονικά οι τριήρεις ήταν πολεμικά πλοία ναυμαχίας,υπήρξαν μη μόνιμες παραλλαγές τους σε μεταγωγικά, βοηθητικά σκάφη.
Δυο ήταν οι συνηθισμένες παραλλαγές:
- Οπλιταγωγός τριήρης : Με επένδυση της παρεξαιρεσίας με ξύλο και στεγανό φράξιμο των ανοιγμάτων των κουπιών των δυο κάτω επιπέδων και αντικατάσταση των 108 θαλαμιτών και ζυγιτών με 80 οπλίτες, ψιλούς και εφόδια η μεταφορική δυνατότητα της τριήρους ανέρχονταν από 80 σε 160 συνολικά άνδρες, με σχετικά μικρή πτώση της πλευσιμότητας και της μέγιστης ταχύτητας.
- Ιππαγωγός τριήρης : Με παρόμοια τροποποίηση και επιπλέον κλείσιμο ανοιγμάτων για λόγους ασφαλείας μια τριήρης μπορούσε να μεταφέρει μέχρι 30 άλογα για το ιππικό.
Υπήρχαν ακόμη και οι τριήρεις ειδικών αποστολών:
- Ταχυδρομικές: Μετέφεραν αγγελιοφόρους ή και μηνύματα.
- Πρεσβευτικές: Μετέφεραν πρέσβεις και γενικά διπλωμάτες σε διπλωματικές αποστολές.
- Ιερές: Μετείχαν σε ιερές τελετουργίες ή μετέφεραν το μήνυμα της Ολυμπιακής Εκεχειρίας.
Βασικό οπλισμός της τριήρους ήταν το έμβολο, μια ξύλινη,επιμεταλλωμένη ή ολομεταλλική προεξοχή μήκους ως 2 μέτρων που εκτιμάται ότι έφτανε περίπου τα 200 κιλά βάρος. Μερικές φορές πρόσθεταν και ένα δεύτερο μικρότερο έμβολο πάνω από το κύριο.
Το βασικό έμβολο ποίκιλλε σε σχήμα κι άλλοτε έφερε δυο με τρεις οδοντώσεις και άλλοτε είχε μορφή ζώου ή θαλάσσιου τέρατος.Εκτός του εμβόλου, ο οπλισμός της τριήρους περιελάμβανε εκηβόλα όπλα (τόξα, δόρατα, ακόντια, σφενδόνες) τα οποία χειρίζονταν οι ψιλοί και οι επιβάτες, ενώ κατά τον 4ο π.Χ. αιώνα προστίθενται οι δελφίνες (=αιχμηρά και βαριά μεταλλικά κομμάτια, τα οποία κρεμούσαν από τις κεραίες κι εξαπέλυαν στο κατάστρωμα των εχθρικών, το οποίο και διατρυπούσαν, φτάνοντας έως το κύτος) και ο καταπέλτης.
