facebook twitter youtube googleplus
on/off

Δ. ΒέροιαςΠρόσωπα: Mανόλης Aνδρόνικος

Ανδρόνικος

Πολλοί πιστεύουν ότι για να γράψεις ιστορία χρειάζονται χρήματα και απεριόριστη υποστήριξη. Ο Μανόλης Ανδρόνικος τους διέψευσε. Γι’ αυτόν αρκούσαν μόνο το όραμα, η επιμονή και η ικανότητα.

«Και τότε είδαμε κάτι που ήταν αδύνατο να φανταστώ, γιατί ποτέ δεν είχε βρεθεί τέτοιο οστεοδόχο σκεύος: μια ολόχρυση λάρνακα με ένα επιβλητικό ανάγλυφο αστέρι στο κάλυμμά της…» Μ΄ αυτά τα λόγια περιέγραψε ο αρχαιολόγος Μανόλης Ανδρόνικος το τι είδε όταν άνοιξε για πρώτη φορά την σαρκοφάγο στον τάφο του βασιλιά της Μακεδονίας Φιλίππου Β’. Ήταν Νοέμβριος του 1977 και μέχρι τότε η συζήτηση ήταν ακόμα ανοιχτή: οι Μακεδόνες ήταν Έλληνες ή εξελληνίστηκαν; Οι ανακαλύψεις του Μανόλη Ανδρόνικου έθεσαν οριστικά τέλος στην αμφισβήτηση της καταγωγής των αρχαίων Μακεδόνων. Τουλάχιστον για όσους διαβάζουν τα ευρήματα με επιστημονικά κριτήρια και όχι με ιδεολογικές αγκυλώσεις. Για τους υπόλοιπους οι αρχαίοι Μακεδόνες μπορεί να είναι ακόμα και…Βραζιλιάνοι. Όμως ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

 Τα πρώτα χρόνια

Ο Μανόλης Ανδρόνικος γεννήθηκε στην Προύσα της Μικράς Ασίας τον Οκτώβριο του 1919. Αργότερα με την οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Θεσσαλονίκη και σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος τον βρίσκει να υπηρετεί στην Μέση Ανατολή. Το 1954-1955 συμπλήρωσε τις σπουδές του στην Οξφόρδη με καθηγητές τους Sir John D. Beazley και Th. Dunbabin. Το 1957 εξελέγη υφηγητής της Αρχαιολογίας (Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης), το 1961 έκτακτος καθηγητής της Β’ έδρας Αρχαιολογίας και το 1964 τακτικός καθηγητής στην ίδια έδρα. O Μανόλης Ανδρόνικος ήταν λάτρης των τεχνών και των γραμμάτων ωστόσο η μεγάλη του αγάπη ήταν η έρευνα και μάλιστα η πραγματική έρευνα επί του πεδίου. Έτσι από το 1952 ξεκίνησε μια συστηματική ανασκαφική δραστηριότητα στη Βεργίνα η οποία 25 χρόνια αργότερα θα τον οδηγούσε σε μια από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις που έγιναν ποτέ στον ελλαδικό χώρο.

Στα χνάρια βασιλέων

Το ανασκαφικό στην Βεργίνα, έφερε στο φως το προϊστορικό νεκροταφείο των Τύμβων ενώ σε συνεργασία με τον καθηγητή Γ. Μπακαλάκη ο Μανόλης Ανδρόνικος ανακάλυψε ένα ελληνιστικό ανάκτορο.  Η κορυφαία στιγμή της καριέρας του θεωρείται η 8η Νοεμβρίου 1977, όταν στην Βεργίνα έφερε στο φώς ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά μνημεία, τον βασιλικό τάφο του Φιλίππου του Β’ βασιλιά της Μακεδονίας..

Μέσα στο 1976 ο Μανόλης Ανδρόνικος ολοκλήρωσε τις ανασκαφές στην ευρύετρη περιοχή της Βεργίνας και έστρεψε την προσοχή του στη Μεγάλη Τούμπα. Με βάση τα ευρήματα από την γύρω περιοχή ήταν πεπεισμένος ότι το συγκεκριμένο σημείο έκρυβε στα σπλάχνα τους σημαντικές αρχαιότητες. Οι Τούμπες, όπως ονομάζονται στην Βόρεια Ελλάδα, είναι μικροί λόφοι που έχουν σχηματισθεί από την απόθεση χώματος λόγω της παρόδου του χρόνου και της ανθρώπινης δραστηριότητας και συνήθως κρύβουν αρχαίους τάφους. Η συγκεκριμένη Τούμπα όμως έμελε να αποκαλύψει τον τάφο ενός από τους μεγαλύτερους βασιλείς της αρχαίας Ελλάδας.

Πέτρινο «κλειδί»

Τα ευρήματα διαδέχονται το ένα, το άλλο: πρώτα τρεις τάφοι, δυστυχώς συλλημένοι, και τέλος ένας ακόμα Βεργίναμεγαλύτερος τάφος, εκ πρώτης όψης ασύλλητος. Στις 8 Νοεμβρίου 1977 ο Ανδρόνικος αφαιρεί το «κλειδί», την τελευταία πέτρα που τοποθετούσαν για να  κλείσουν τους αρχαίους τάφους και ρίχνει μια πρώτη ματιά. Η περιγραφή που ακολουθεί είναι δική του:

«Η πρώτη, άμεση αντίδραση που δοκίμασα ήταν έντονη απογοήτευση. Η πόρτα παρουσιάζει μια τραχιά, χοντροδουλεμένη επιφάνεια. Οι τοίχοι δεν είχαν καμία διακόσμηση….Ο ανασκαφέας αισθάνθηκε βαθύτατη συγκίνηση και δέος στη θέα ενός πλούσιου ταφικού θαλάμου που είχε μείνει ανέπαφος μέσα στους αιώνες…
…Το βλέμμα συγκεντρώθηκε στο πίσω μέρος του θαλάμου, ακριβώς κάτω από το άνοιγμα…. Δεξιά, το ένα δίπλα στο άλλο μπρούντζινα και σιδερένια σκεύη και όπλα. …Αριστερά, δίπλα στον βόρειο τοίχο, έλαμπαν τα ασημένια αγγεία. Στη μέση του πίσω τοίχου, κάθετα κάτω από το άνοιγμά μας, το τετράγωνο κάλυμμα μιας μαρμάρινης σαρκοφάγου. Μπροστά της και δίπλα της, απλωμένα μαυριδερά τα λείψανα σαπισμένων και διαλυμένων ξύλων. Ανάμεσά τους άσπριζαν κάποια μικρά κομμάτια, άστραφταν φύλλα χρυσού σ’ όλη την έκταση. Πιο πέρα μαυροκόκκινος διακρινόταν ένας οξειδωμένος θώρακας…»

Ανακάλυψη αυτογνωσίας

Τα υπόλοιπα είναι λίγο ως πολύ γνωστά. Η διεξοδική μελέτη του χώρου απέδειξε πως ήταν ο τάφος του βασιλιά Φιλίππου του Β΄. Ανάμεσα στα ευρήματα ήταν η χρυσή λάρνακα με το αστέρι των Μακεδόνων η οποία περιείχε τα οστά του Φιλίππου, το χρυσό στεφάνι και τα όπλα του βασιλιά. Πρόκειται για αντικείμενα ανεκτίμητης αρχαιολογικής σημασίας που βοήθησαν τους επιστήμονες να αποκτήσουν μια πληρέστερη εικόνα για τον πολιτισμό των αρχαίωνΛάρνακα Βεργίνας
Μακεδόνων. Όμως τα σημαντικότερα, ίσως, ευρήματα ήταν 47 μαρμάρινες επιτύμβιες στήλες του 4ου αιώνα π.Χ. Και λέμε τα σημαντικότερα, γιατί αυτές οι στήλες παρά τη μικρή καλλιτεχνική τους αξία ανέγραφαν 75 ονόματα, όλα ελληνικά. Από το γεγονός αυτό οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι αρχαίοι Μακεδόνες ήταν Έλληνες. Ήταν μια συγκλονιστική ανακάλυψη που ενίσχυσε την αυτογνωσία των σύγχρονων Ελλήνων. Φυσικά αυτό δεν σταμάτησε ορισμένους να καταφερθούν εναντίον του Μανόλη Ανδρόνικου κατηγορώντας τον ότι βιάστηκε, δήθεν, να βγάλει συμπεράσματα πιεζόμενος από τη διένεξη για το όνομα της FYROM. Βέβαια «ξεχνούν» πως ο Ανδρόνικος ανακάλυψε τους βασιλικούς τάφους το 1977, όταν δεν υπήρχε καμιά διένεξη. Είναι αυτοί που κάνουν έρευνα από τον καναπέ του σπιτιού τους και ονειρεύονται ακαδημαϊκή καταξίωση μέσω…διεθνούς χρηματοδότησης. Είναι οι ίδιοι που αν τους ζητήσεις να σου πουν τι είναι η αρχαιολογική σκαπάνη θα σου απαντήσουν εργαλείο του Μπομπ του Μάστορα. Δεν πειράζει, η ιστορία έχει θέσεις για όλους και ο Μανόλης Ανδρόνικος από τις 30 Μαρτίου του 1992 κατέχει τη δική του.

Γιάννης Παλιούρης

Γράψτε το σχόλιό σας.