Ο Χρυσόστομος είναι ένας πολύ μικρός οικισμός, που βρίσκεται 75km νότια του Ηρακλείου και 3km ανατολικά των Καλών Λιμένων. Το χωριό είναι ελάχιστα ανεπτυγμένο με λίγες ταβέρνες, mini market και δωμάτια. Το όνομα του το παίρνει από την παλαιοχριστιανική Εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Χρυσόστομου, ερείπια της οποίας σώζονται ανατολικά του χωριού. Ο Χρυσόστομος είναι κτισμένος στην τοποθεσία της αρχαίας Λασαίας, που ήταν ένα από τα μεγαλύτερα λιμάνια της Γόρτυνας, η οποία ήταν η μεγαλύτερη πόλη της Ρωμαϊκής Κρήτης. Μάλιστα, η πόλη αναφέρεται στις πράξεις του Αγίου Παύλου, ο οποίος επισκέφτηκε την περιοχή κατά το ταξίδι του στη Ρώμη. Η Λασαία ήταν πλούσια σε κοιτάσματα χαλκού, τα οποία και αποτέλεσαν αντικείμενο εμπορίου.
Η παραλία της Λασαίας μπροστά από το χωριό είναι πολύ όμορφη, με ψιλό χαλικάκι και πολύ καλά προστατευμένη από τους δυτικούς ανέμους. Δεν είναι οργανωμένη, αλλά είναι κοντά στον οικισμό. Στα δυτικά της παραλίας, θα δείτε μια σειρά ογκόλιθων, που προχωρούν στη θάλασσα, ως το νησάκι Τράφος. Αυτές οι πέτρες δεν είναι τίποτα άλλο, παρά ότι έχει απομείνει από την αποβάθρα του αρχαίου λιμανιού. Μέχρι το 1960 το λιμάνι υπήρχε, αλλά δυστυχώς οι πέτρες μεταφέρθηκαν για να χτιστούν οι δεξαμενές των Καλών Λιμένων. Απέναντι, στην παραλία, αλλά και πάνω στον Τράφο διακρίνονται ακόμη σημάδια της πόλης και των τειχών της.
Η παραλία συνεχίζεται στα δυτικά του Τράφου, δημιουργώντας μια ξεχωριστή παραλία, του Σεγρέζο το Ρυάκι που κοιτάει δυτικά. Κοντά σε αυτή έχει βρεθεί ένα ρωμαϊκό νεκροταφείο. Η παραλία είναι περισσότερο βραχώδης και απόμερη, κατάλληλη για γυμνισμό. Επίσης, δεν υπάρχει καθόλου φυσική σκιά τριγύρω, ενώ στα ανατολικά υπάρχει μια πηγή που τρέχει νερό όλο το χρόνο. Υπάρχει μια άλλη μικρή παραλία με ψιλό βοτσαλάκι 1km ανατολικά του Χρυσόστομου που ονομάζεται κι αυτή Χρυσόστομος, παρόλο που ο οικισμός είναι όπως είπαμε παραδίπλα. Η παραλία έχει μικρό βοτσαλάκι και είναι αρκετά βραχώδης, γι’αυτό δεν προτιμάται για μπάνιο, αλλά χρησιμοποιείται ως λιμανάκι. Είναι ανοργάνωτη αλλά υπάρχει μια ταβέρνα και λίγα δωμάτια κοντά. Από την ταβέρνα κατεβαίνει απότομος χωματόδρομος ως την παραλία αυτή.
Αν από την παραλία περπατήσετε ή οδηγήσετε τον χωματόδρομο που οδηγεί παράλληλα με τη θάλασσα για 100m θα βρείτε την ωραιότερη παραλία της περιοχής, τη Μάχα (μάχα = πολλή ζέστη στα Κρητικά). Η Μάχα έχει ψιλό βοτσαλάκι και πεντακάθαρα, βαθυγάλαζα νερά. Στην ανατολική της άκρη υπάρχει μια μικρή σπηλιά, ιδανική καβάντζα για camping, αν και θα δείτε πολλές ταμπέλες “No Camping”.
Για να έρθετε στο Χρυσόστομο από τους Καλούς Λιμένες, θα πρέπει να ακολουθήστε τον δρόμο που ξεκινάει 1km ανατολικότερα και οδηγεί προς Λέντα. Μετά από 2km θα δείτε τον οικισμό στα δεξιά σας. Μπορείτε να οδηγήσετε την απότομη κατηφόρα έως τη θάλασσα.
