Τα Βορίζια (παλαιότερα: Βορίζα) είναι χωριό της επαρχίας Καινούργιου με 610 κατοίκους και ομώνυμο Δημοτικό διαμέρισμα στο Δήμο Ζαρού του νομού Ηρακλείου. Η θέση του είναι στους νότιους πρόποδες του Ψηλορείτη και συνδέεται με το Ηράκλειο με ασφαλτόστρωτο δρόμο 53 χιλιομέτρων. Η κύρια ασχολία των κατοίκων είναι η γεωργία και ειδικότερα η ελαιοκομία, ενώ η κτηνοτροφία και η ξυλογλυπτική αποτελούν επίσης ασχολίες, όπως και η υφαντουργία. Στο χωριό υπάρχει μεταξύ άλλων νηπιαγωγείο και Δημοτικό σχολείο. Στα Βορίζια υπάγεται και η Ιερά Μονή Βαρσαμόνερου.
Ιστορικά στοιχεία
όγω της ορεινής του θέσης, το εν λόγω χωριό διαδραμάτισε βασικότατο ρόλο στη διάρκεια των Επαναστάσεων.
Από τα Βορίζια κατάγονταν πολλοί οπλαρχηγοί. Ένας από αυτούς ήταν ο Νικ. Μαλικούτης, που σκότωσε τον γενίτσαρο της Μεσαράς, Αγριολίδη, από τον Άγιο Ιωάννη κοντά στη Φαιστό, όμως συνελήφθη στη διάρκεια συμπλοκής,σε έναν ναό κοντά στο χωριό Τρυπητά όπου κατέφυγε και οδηγήθηκε στο Ηράκλειο και εκεί εκτελέστηκε με μαρτυρικό τρόπο κάτι που εξιστορεί και η λαϊκή μούσα και η λαϊκή μούσα.
Ένας ακόμη οπλαρχηγός με καταγωγή από τα Βορίζα ήταν ο Κωνσταντίνος Λέκκας, αγωνιστής κατά την Κρητική Επανάσταση του 1866.Ένας ακόμη οπλαρχηγός με καταγωγή από τα Βορίζα ήταν επίσης και ο Κωνσταντίνος Λεράτος με τον Φραγκιά.
Ένας από τους πιο σημαντικούς επαναστάτες,λαθώς ήταν γραμματέας του πρωθυπουργού Καποδίστρια. .Βοηθό είχε τον υιό του τον Στυλινό.
Στη διάρκεια της Ναζιστικής Κατοχής, το χωριό έλαβε μέρος στην Αντίσταση, βομβαρδίστηκε από τους Γερμανούς και καταστράφηκε ολοσχερώς. Έπειτα από την Απελευθέρωση το Κράτος έφτιαξε συνοικισμό αλλά οι κάτοικοι αρνήθηκαν να στεγαστούν στη θέση Βροντισάκι κοντά στη Μονή Βροντίσι. Αντί αυτού, προτίμησαν να προβούν σε ανοικοδόμηση του χωριού τους και να φύγουν από το νέο συνοικισμό.
Τα Βορίζια αναφέρονται στον Καστροφύλακα (Κ 104) με 281 κατοίκους και με το όνομα Vorisa, το 1583. Στην ίδια απογραφή (Κ 103) αναφέρονται και οι οικισμοί Λαλουμάς (Lalumas με 39 κατοίκους) και Μεσίσκλι (Mesiscli, με 88 κατοίκους). Στις απογραφές του 1834 και του 1881 δεν αναφέρεται κανείς Τούρκος στο χωριό.
