facebook twitter youtube googleplus
on/off

ΚρεμαστήΆρθρα: O αγώνας για ένα καρβέλι ψωμί

- Η πατρίδα μας, ύστερα από μία εικοσαετία πλασμα-τικής ευημερίας, μπήκε από-τομα σε μια περίοδο, οικο-νομικά δύσκολή και με πολ-λές απειλές (φτώχεια, απώ-λεια ανεξαρτησίας και εδα-φικής ακεραιότητας), χωρίς ελπίδα γρήγορης εξόδου από την κρίση.- Οι Κρεμαστιώτες, που βίωσαν τις δυσκολίες και τα βάσανα στα χρόνια της κατοχής, του εμφυλίου, της δεκαετίας του 50, φορτωμέ-νοι τώρα με τις πολλές τους εμπειρίες από τον αγώνα της ζωής στο χωριό, στην πόλη στην ξενητειά, σκέφτονται με αγωνία και φοβούνται ότι θα ξαναζήσουν εκείνα τα δύ-σκολα χρόνια και ιδιαίτερα την αγωνία να μπορούν να έχουν “ένα καρβέλι ψωμί”. Σε τούτες τις μαύρες μέ-ρες με τα ‘’μνημόνια’’ και τις ‘’δόσεις’’ δανείων, πουμας παρουσιάζουν οι κακαρίζου-σες τηλεπερσόνες, όλη τη μέρα στα τηλεπαράθυρα, με την απειλή στάσης πληρω-μών και πτώχευσης, ζωντα-νεύουν αυθόρμητα οι μνή-μες μου από τον αγώνα των Κρεμαστιωτών για το καρβέ-λι της οικογενείας, σε εκείνα τα πέτριναχρόνια.‘Έτσι επι-χειρώ στη στήλη μου αυτή, να περιγράψω αυτόν τον αγώνα, με την ελπίδα ότι θα ζωντανέψω τις μνήμες των παληών Κρεμαστιωτών και θα πληροφορήσω τη νέα γε-νηά τι τράβαγαν οι πρόγο-νοι τους για να ‘χουντο καρ-βέλι της οικογενείας, και θα την παρακινήσω να συγκρί-νει την τότε εποχή με τη ση-μερινή και να βγάλει τα συ-μπεράσματα της.Ο αγώνας για το καρβέ-λι είχε τα παρακάτω στάδια: 1ο Στάδιο: Προετοιμασία χωραφιού Μετά το αλώνισμα, τον Σεπτέμβριο, κόψιμο θάμνων, ξηρολιθιές στα δαμάκια των πεζουλιών, κάψιμο καλα-μιών-κλαριών (καπίτσες), επέκταση χωραφιού. 2ο Στάδιο: Kαμάτι-σποράΆρχιζε αμέσως μετά τα πρωτοβρόχια (Αηδημητριού) και τέλειωνε τον Φλεβάρη. Το προσωπικό που απα-σχολιόταν στο καμάτι ήταν συνήθως οι άντρες της οικο-γενείας (Παππούς, Πατέρας, Παιδιά) και καμία φορά και γυναίκες (μάνα, αδελφή), τα δε μέσα ήταν:• Το ζευγάρι (μουλάρια, γαϊδούρια) • Αλέτρι• Ζυγός, λαιμαργιά, ξάλη (βουκέντρα) Το προσωπικό με τα πα-ραπάνω μέσα, έφευγε από το χωριό το πρωί της Δευ-τέρας (ή Κυριακή απόγευ-μα) και πήγαινε στο καλύβι (αγροικία) όπου έμενε όλη την εβδομάδα.Το καλύβι ήταν αγροτό-σπιτο απλό (πετρόκτιστο με σκεπή από κεραμίδια ή κα-μάρα. Εσωτερικά το δάπε-δο (χωμάτινο συμπιεσμένο καλά κοκκινόχωμα) ήταν σε δύο επίπεδα με υψομετρική διαφορά περίπου μισό μέ-τρο. Στο κάτω επίπεδο στα-βλίζονταν το ζευγάρι τα ζώα, το σκυλί και καμία φορά και η μαλτέζα γίδα (για το γάλα του προσωπικού). Στο πάνω επίπεδο όπου υπήρχε το τζά-κι (απλή εστία φωτιάς), έμε-νε το προσωπικό. (φαγη-τό, ύπνος στρωματσάδα, σε στρώμα από ελατοκλώναρα και μαξιλάρι μια μεγάλη πέ-τρα). Τη νύκτα, φωτισμός από λυχνάρι (κιόρης), που έσβη-νε κατά τις εννιά.Δεν υπήρχε εσωτερικός διαχωριστικός τοίχος μετα-ξύ πάνω και κάτω δαπέδου, ο χώρος ήταν ενιαίος.Στη διάρκεια της νύ-χτας τα ζά έτρωγαν το σανό τους η το άχυρο αναχαράζο-νταν,κόπριζαν και κατούρα-γαν, η φωτιά έκαιγε με θό-ρυβο. Χάρις στη μεγάλη κού-ραση της ημέρας (8-10 ώρες καμάτι), ερχόταν ο ύπνος, αλλοιώς με τους θορύβους και τις οσμές του χώρου, οι ζευγολάτες θα ‘ταν σε καθη-μερινή αγρυπνία. Κάθε μέρα, πριν φέξει, οι ζευγολάτες έφταναν στο χω-ράφι, ετοίμαζαν το ζευγάρι, έσπερναν το σπόρο (στάρι η κριθάρι) και άρχιζαν το όρ-γωμα με το αλέτρι. Πίσω από το ζευγάρι ακολουθούσε αυ-τός που έσκαβε με το ξινά-ρι (ίσιωνε τα χώματα από το όργωμα, έσκαβε τις περι-οχές που δεν μπορούσε να οργώσει το ζευγάρι). Στη δι-άρκεια της ημέρας, ο ζευγο-λάτης και το ζευγάρι βαδίζο-ντας και οργώνωντας, έκα-ναν πορεία, περίπου 15 χι-λιόμετρα. Τις περισσότερες μέρες της βδομάδας το όργω-μα γίνονταν σε πολύ κακές καιρικές συνθήκες. Βροχή, χιόνι, πάγος, δυνατό κρύο, λάσπη. Στο καμάτι συμμετεί-χαν μεγάλοι και μικροί (παι-διά 8-15 χρονών, σε περιό-δους που δεν λειτουργούσε το σχολείο.Πριν νυχτώσει, οι ζευγο-λάτες και τα ζά γύριζαν στο καλύβι, για φαϊ και ξεκού-ραση.Το Σάββατο το βράδυ επι-στροφή στο χωριό, την Κυ-ριακή εκκλησία, ταβέρνα και τη Δευτέρα το πρωί πάλι στο χωράφι. 3οΣτάδιο: ΒοτάνισμαΑπρίλη-Μάη, μόλις τα σπαρτά ψήλωναν, ερχόταν το Βοτάνισμα.Το στάρι ή το κριθάρι απαλλασσόταν από τα ζιζά-νια που εμπόδιζαν την ανά-πτυξη του και την καρποφο-ρία τους. Στο χωράφι έμενε καθαρό το στάρι ή κριθάρι. Τα ζιζάνια φυτά αποτελού-σαν τον σανό της χρονιάς. Το βοτάνισμα συνήθως, ανα-λάμβαναν οι γυναίκες της οι-κογένειας και τα μικρά παι-διά.4ο Στάδιο: Θέρος – Από τα μέσα του Ιου-νίου όλη η οικογένεια μετα-φερόταν στο χωράφι για το θέρο. Το καλύβι (αν υπήρχε) γινόταν το εξοχικό σπίτι.Το σπίτι στο χωριό κλει-δωνόταν. Οι κότες, οι μαλτέ-ζες μεταφέρονταν στο χωρά-φι. Η οικοσκευή του θέρους περιλαμβάνε τα εξής: • Για το φαγητό: κακάβια (αντί για κατσαρόλες) λα-δικός, τζούμα (απλάδα) τσότρα ή βίκα, τέστα (για το νερό), τα τρόφιμα της βδομάδας (Αρμάθια, φα-κές, ελιές τσακιστές, κρεμ-μύδια, σκόρδα, ξύδι, κρασί και 5-6 καρβέλια).• Για το θέρο (δρεπάνια)• Για τον ύπνο (σαϊσμα, βε-λέντζες, κουρελούδες), νά-κα για τα μωρά. – Οι δουλειές του θέρου μοιραζόντουσαν ως εξής:• Οι μεγάλοι (γυναίκες, άντρες), θέριζαν και έφτια-χναν τα λιμάρια • Ένας άντρας μάζευε τα λι-μάρια έφτιαχνε τα δεμά-τια, τα φόρτωνε στα ζά και τα μετάφερνε στη θεμωνιά (σχήμα τρούλου). Βοηθοί του τα μικρά παιδιά. • Τα παιδιά αναλάμβαναν τις βοηθητικές δουλειές (να φέρουν νερό από τη στέρνα στους θεριστές, να φυλάνε τις γίδες, τις κότες, να επιβλέπουν την παρα-σκευή του φαγητού, και τη νάκα των μωρών) – Έντονα θυμάμαι τις ώρες του φαγητού και του ύπνου στο θέρο• Οκτώ με εννιά το πρωί, κολατσιό.Όλη οικογένεια σε κύ-κλο καθισμένη στη σκιά δέντρου πάνω σε πέτρες και στη μέση η κουρελού για τραπεζομάντηλο και η τζούμα με λαδόξυδο, ελιές, σκόρδα και ελάχιστες φο-ρές τυρί, το καρβέλι ψωμί και το γαλόνι κρασί (για τους μεγάλους). Τοπερι-βάλλον, η κούραση, η όρε-ξη έδιναν μια καταπληκτι-κή νοστιμιά στο πρόγευ-μα.) Στον ίδιο τόπο το μεσημέ-ρι και το βράδυ (πριν νυ-χτώσει) η οικογένεια απο-λάμβανε το φαγητό (λιτό, αλλά νόστιμο, αρμάθι, φα-κές με χυλοπίτες, πατάτες γιαχνί, ελιές και το κρασά-κι για δυνάμωμα.) • Μόλις σκοτείνιαζε όλοι πέφτανε για ύπνοΣτρωμα-τσάδα, κατά γης στο χω-ράφι, σε στρώμα από ελα-τοκλώναρα ή κλαριά και το σαϊσμα, πέτρες για προ-σκέφαλο και βελένζες για σκέπασμα. Ύπνος γλυκός και συνεχής μέχρι το πρώ-το φως της μέρας.Ο θέρος είχε μέση διάρ-κεια περίπου ενός μήνα. 5ο Στάδιο: Αλώνισμα – Λίχνισμα- Διαλογή καρπού• Προετοιμασία του αλω-νιού (καθαρισμός, πάτη-μα) Το αλώνι είναι μια κυ-κλική επιφάνεια με δά-πεδο στρωμένο με πέτρι-νες πλάκες ή χωρίς πλά-κες, αλλά χωμάτινο (αρ-γιλλικόχώμα συμπιεσμέ-νο),στο κέντρο του κύκλου είναι πακτωμένος ο κατα-κόρυφος ξύλινος στυγερός ύψους ενός μέτρου. • Μέσα στο αλώνι απλώνο-νταν όλα τα δεμάτια της θεμωνιάς και στη συνέ-χεια έμπαιναν για αλώνι-σμα τα άλογα (5-6 σε ζυγό) του βαλμά της περιοχής. Ο βαλμάς .ήταν ιδιοκτήτης αλόγων και αναλάμβανε το αλώνισμα στη περιοχή. Στο χωριό μας δεν είχαμε βαλμάδες. Έρχονταν από Ρήχια, Κουπιά και χωριά του Κάμπου.Τα άλογα έτρεχαν συνε-χώς (σε ζυγό) κυκλικά, μέ-χρις ότου τα στάχια γίνο-νταν άχυρα και ο καρπός αποχωριζόταν τα στάχυα.• Μετά το αλώνισμα ακο-λουθούσε το λίγνισμα, για το διαχωρισμό του καρ-πού (σιτάρι ή κριθάρι), με το δικριάνι. Προϋπόθεση του λιγνί-σματος: ελαφρός αέρας.Με το δικριάνι ανυψώνο-νταν τα αλωνισμένα φρύ-γανα, ο αέρας παρέσυρε τα άχυρα και ο καρπός συ-γκεντρώνονταν στο αλώ-νι. Ήταν βασανιστική δου-λειά, γιατί έπρεπε να πετύ-χεις αέρα κατάλληλης τα-χύτητας, ώστε τα άχυρα να συγκεντρώνονταν στην άκρη του αλωνιού και να μην παρασυρόταν από τον αέρα μακριά σε διάφορες κατευθύνσεις.Ο καρπός φορτωνόταν σε σακιά και μεταφερόταν στο σπίτι όπου αποθηκευόταν σε ξύλινα κασόνια. Τα άχυ-ρα φορτώνονταν στα χα-ράρια και αποθηκευόταν στον Τζάρκο του σπιτιού. Ήταν η κύρια τροφή του ζευγαριού (κάθε βράδυ ένα άτομο της οικογενείας γέ-μιζε το παχνί με άχυρο) 6ο Στάδιο: Άλεσμα καρπού σε νερόμυλούς.Κάθε νοικοκυριό είχε το ξύλινο κασόνι, που αποθή-κευε το αλεύρι.Νερόμυλοι (Αλευρόμυ-λοι), στο χωριό, που λειτουρ-γούσαν μόνο τον Χειμώνα (τα ερείπια τους σώζονται σήμερα), ήταν δύο:• Του Ξυνού (στον Αγιώργη)• Του Λαλά (στο Μπλότσιο) Τις άλλες εποχές που δεν λειτουργούσαν οι μύλοι του χωριού το άλεσμα γι-νόταν στους Μαρινιώτι-κους νερόμυλους (Βαρε-λά, Κουλού). Το κάθε νοι-κοκυριό προγραμμάτιζε με τους μυλωνάδες την ημέ-ρα του αλέσματος και στη συνέχεια κάποιος από την οικογένεια μετέφερε με τα ζά του καρπό, τον παρέδι-δε στο μυλωνά, παρέμενε στον νερόμυλο μέχρι να παραλάβει το αλεύρι και επέστρεψε στο χωριό (δι-αδρομή 2-3 ώρες). Γέμιζε το κασόνι αλεύρι για τις ανάγκες 2-3 μηνών. 7ο Στάδιο: Το καρβέλι- Οι οικογένειες του χω-ριού ήταν πολυμελείς, από 8-12 άτομα. Το ψωμί ήταν η κύρια τροφή και σε πολ-λές περιπτώσεις η μοναδική. – Κάθε βδομάδα ζύμωμα, για 10-12 καρβέλια και προ-πύρα.- Το ζύμωμα σε μεγάλο σκαφίδι, το έκανε συνήθως η μάνα, και τον φούρνο έκαι-γε η γιαγιά. Τα κλαριά για το φούρνο τα έφερναν τα παι-διά ή οι μεγάλοι από το δά-σος του χωριού (πουρνάρια, γλαντινιές, τσάχαλα). Για να ετοιμασθεί το ζυμάρι, η μάνα ζύμωνε γονατιστή δύο ώρες. Το ζυμάρι το έπλαθε σε καρβέλια και τα τοποθετού-σε σε μεγάλη σανίδα, ή στο καπάκι κασονιού και τα σκέ-παζε με ειδικό ύφασμα για ωρίμανση. Όταν η έμπειρη γιαγιά έβλεπε ότι ο φούρνος είχε πάρει την απαιτούμενη θερμοκρασία άρχιζε η τοπο-θέτηση των καρβελιών στο ξύλινο φτυάρι, η εισαγωγή τους μέσα στον φούρνο και το κλείσιμό του φούρνου με το σιδερένιο καπάκι. Όταν οι νοικοκυρές έβλεπαν ότι τα καρβέλια είχαν πάρει το χρώ-μα τους και ψηθεί, με το ει-δικό φτυάρι τα έβγαζαν από το φούρνο και τα αποθήκευ-αν σε ειδικό ράφι (όρθια,σε σειρά).Το ψήσιμο του ψωμιού ήταν ιεροτελεστία και ευχα-ρίστηση, το σπίτι γέμιζε μυ-ρωδιές, Η προπύρα ήταν νο-στιμότατη. Έτσι όπως τον περιέγρα-ψα,θυμάμαι τον αγώνα για το καρβέλι. Τους αγώνας δύ-σκολός, που απαιτούσε πολύ κόπο, ιδρώτα, είχε τους αγω-νίες και στην διεξαγωγή του συμμετείχε όλη η οικογένεια. Αυτή η συμμετοχή έδεσε την οικογένεια σφιχτά, σκληρα-γώγησε τα μέλη τους, τα όπλισε με δύναμη και θέλη-ση για να αντιμετωπίσουν τη ζωή, έδινε χαρά και ευτυχία τους οικογένειες του χωριού, και έφτιαχνε σωστούς (σε-μνούς και δυνατούς) πολίτες.Τους γραμμές αυτές τους έγραψα για:• Να τιμήσω τους παληούς ανθρώπους (Προγονείς, γονείς ) ήρωες και ηρωί-δες τους ζωής, που πάλε-ψαν, χωρίς να κιοτέψουν, για να εξασφαλίσουν το ψωμί τους οικογενείας τους, όλη τη χρονιά.• Να μη ξεχαστούν αυτοί οι αγώνες για το ψωμί και η ιστόρηση τους να ενισχύ-σει το πολιτιστικό κεφά-λαιο του χωριού τους.• Να μάθει η σημερινή νε-ολαία τους πατρίδας τους την ιστορία, του αγώνα για “ένα καρβέλι ψωμί”, εκείνα τα πέτρινα χρόνια, και να προετοιμασθεί για να αντιμετωπίσει τους δυ-σκολίες, που έρχονται τώ-ρα από την απειλούμενη πτώχευση και στάση πλη-ρωμών του Κράτους. Υ.Γ.: Ελπίζω ότι οι φίλοιμου Θοδωρής και ΤάκηςΠαυλά-κης, ιδιοκτήτες του αρτο-ποιείου ΑΠΙΔΙΑΣ, που πα-ράγει ψωμί σε διαφορετικές συνθήκες, σαν πετυχημέ-νοι επαγγελματίες θα μελε-τήσουν το σημερινό κόστος των άριστης ποιότητας προϊ-όντων τους και θα το “χαμη-λώσουν” ανάλογα. Ν.Α.Δ

Γράψτε το σχόλιό σας.