Πολιτισμικές διαδρομές Στεμνίτσας

Οι πολιτισμικές διαδρομές αποτελούν αξιόλογο οικονομικό και διαχειριστικό εργαλείο για την ανάπτυξη του τουρισμού μιας περιοχής και συμβάλλουν στη διαφοροποίηση της τουριστικής προσφοράς, ανταποκρινόμενες στην αυξανόμενη ζήτηση από τους επισκέπτες για εξερεύνηση νέων προορισμών. Η χάραξη πολιτισμικών διαδρομών συμβάλλει σημαντικά στην αξιοποίηση και ανάδειξη της πολιτισμικής κληρονομιάς μιας μικρής ή και ευρύτερης περιοχής, προωθώντας το ρόλο του πολιτισμικού τουρισμού ως παράγοντα βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης. Για τον παραδοσιακό οικισμό της Στεμνίτσας έχουν επιλεγεί δύο διαδρομές, μία σύντομη και μία μεγαλύτερης διάρκειας.

Ι. Σύντομη διαδρομή

α) Πλατεία – Ναός Αγίου Γεωργίου – Δημαρχείο – Γλυπτά (προτομές)

Η περιήγηση ξεκινάει από την καρδιά της κοινωνικής ζωής της Στεμνίτσας, την πλατεία, γύρω από την οποία ξεχωρίζουν το κτήριο του Δημαρχείου και ο μητροπολιτικός ναός του Αγίου Γεωργίου με το επιβλητικό καμπαναριό. Ο ναός του Αγίου Γεωργίου ανήκει στον τύπο του εγγεγραμμένου σταυρού και κτίστηκε το 1810, μέσα σε σαράντα μέρες σύμφωνα με την παράδοση, από τους φημισμένους λαγκαδινούς μαστόρους. Στην εξωτερική τοιχοποιία του ναού ξεχωρίζουν τα λαϊκά λιθανάγλυφα. Στο εσωτερικό του, το αρχικό ξύλινο τέμπλο σώζεται αποσπασματικά, καθώς υπέστη καταστροφές από την επιδρομή του Ιμπραήμ το 1826. Αξιόλογο είναι και το νεότερο τέμπλο, έργο του 1919/20 του Βασίλειου Καισαρέα από την Κωνσταντινούπολη, καθώς και οι εικόνες που το κοσμούν, ενώ άξια προσοχής είναι και η τοιχογραφία του Παντοκράτορα στον τρούλο, έργο του Φώτη Κόντογλου που εργάστηκε στο ναό το 1953. Εντύπωση προκαλεί το πολυώροφο καμπαναριό με το ρολόι, που κατασκευάστηκε το 1877 από τον Θεοτίκο, μαρμαροτεχνίτη από την Τήνο, ενώ οι καμπάνες είναι έργα ντόπιων καμπανοποιών. Δυτικά βρίσκεται το ανακαινισμένο νεοκλασικό κτήριο του Δημαρχείου που στεγάζει τις υπηρεσίες του Δήμου Τρικολώνων.

β) Ο δρόμος προς το Κάστρο: Παναγία Καρυά – Προφήτης Ηλίας – Παναγιά Μπαφέρω – Άγιος Νικόλαος – Ηρώο

Κατευθυνόμενος ο επισκέπτης προς το Κάστρο, συναντάει τη συνοικία του Κάστρου που πήρε το όνομά της από το ενετικό κάστρο που μάλλον υπήρχε εκεί. Στη συνοικία του Κάστρου βρίσκονται μερικές από τις σημαντικότερες μεταβυζαντινές εκκλησίες της περιοχής, οι οποίες ανήκουν στον τύπο της μονόκλιτης βασιλικής σκεπασμένης με ημικυλινδρικό θόλο και παρουσιάζουν κοινά στοιχεία στην αγιογράφηση, πιθανόν έργα τοπικών αγιογράφων.

Παναγία Καρυά;

Στο ναό του Προφήτη Ηλία, κτίσμα των μέσων του 17ου αιώνα, συναντώνται εξαιρετικής τέχνης τοιχογραφίες που αποτελούν αντίγραφα των τοιχογραφιών της Παναγίας Μπαφέρως.

Ξεχωρίζουν ο Παντοκράτωρ στον τρούλο και οι Προφήτες στην καμάρα της στέγης. Η Παναγιά Μπαφέρω, ναός επίσης των μέσων του 17ου αιώνα, παρουσιάζει αξιόλογο τοιχογραφικό διάκοσμο, από τον οποίο ξεχωρίζουν η Πλατυτέρα στην αψίδα του ιερού, η τοιχογραφία της Άκρας Ταπείνωσης, στα αριστερά της κόγχης του ιερού, η Δέηση στα δυτικά του ναού, κ.ά., έργα που χρονολογούνται ανάμεσα στο 15ο και το 17ο αιώνα. Η στοά στα βόρεια του ναού αποτελεί μεταγενέστερο κτίσμα του 1910. Στον περίβολο της Παναγιάς Μπαφέρως,

όπου βρισκόταν το παλιό νεκροταφείο του χωριού, στέκεται ο πρώην κοιμητηριακός ναός του Αγίου Νικολάου, μικρή μονόκλιτη θολωτή βασιλική, που σύμφωνα με επιγραφή ανακαινίστηκε το 1589, ωστόσο οι τοιχογραφίες είναι αρκετά κατεστραμμένες. Από εκεί, η διαδρομή καταλήγει στο Ηρώο, που αποτελεί μνημείο προς τιμή των Αγωνιστών του 1821. Ο χώρος έχει διαμορφωθεί με έναν ημικυκλικό εξώστη, παρέχοντας πανοραμική θέα του χωριού και ιδανικό μέρος για ξεκούραση.

ΙΙ. Μεγαλύτερη διαδρομή

γ) Τρικολώνιο – Σχολή Αργυροχρυσοχοΐας – Τρεις Ιεράρχες – Λαογραφικό Μουσείο

Ξεκινώντας κανείς την επίσκεψη από την κεντρική πλατεία της Στεμνίτσας και ακολουθώντας τον κεντρικό δρόμο προς νότο συναντάει το Τρικολώνιο, χαρακτηριστικό δείγμα των πυργόσπιτων της περιοχής, που κτίστηκε το 1854 και διαμορφώθηκε σε ξενοδοχείο το 1959. Απέναντι και λίγο πιο κάτω βρίσκεται το παλαιό δημοτικό σχολείο, κτίσμα του 1926, που σήμερα λειτουργεί ως Σχολή Αργυροχρυσοχοΐας, συμβάλλοντας στη διατήρηση της στεμνιτσιώτικης τέχνης και στην οικονομική ανάπτυξη του τόπου. Δίπλα στη Σχολή βρίσκεται ο μικρός ναός των Τριών Ιεραρχών ή Αγίων Αναργύρων του 1715 που ανήκει στον τύπο της μονόκλιτης βασιλικής με τρούλο. Ξεχωρίζουν οι τοιχογραφίες του ναού, έργα του αγιογράφου Πέτρου Πεδιώτη από την Κρήτη, ιδιαίτερα ο Παντοκράτωρ στον τρούλο και η Πλατυτέρα στην κόγχη του ιερού. Απέναντι από το ναό των Τριών Ιεραρχών αξίζει κανείς να επισκεφτεί το εντυπωσιακό τριώροφο πυργόσπιτο του Χατζή, του 18ου αιώνα, που από το 1985

στεγάζει το Λαογραφικό Μουσείο Στεμνίτσας, όπου γίνεται αναπαράσταση του στεμνιτσιώτικου σπιτιού και γενικότερα της κοινωνικής ζωής της περιοχής, καθώς και των παραδοσιακών επαγγελμάτων που άνθησαν στη Στεμνίτσα (χρυσικός, κηροπλάστης, καμπανάς, γανωματής, μπαλωματής).

δ) Μύλος – Ι.Μ. Ζωοδόχου Πηγής – Αη Θανάσης

Αφήνοντας τον κεντρικό δρόμο και ακολουθώντας προς τα αριστερά το καλντερίμι που οδηγεί στην Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής, συναντάει κανείς το νερόμυλο του Τσαγκούρου, τον μοναδικό που σώζεται στη Στεμνίτσα. Στο βραχώδη λόφο δεσπόζει ο ναός της Ζωοδόχου Πηγής ή Χρυσοπηγής, άλλοτε καθολικό ομώνυμης μονής, ο οποίος ανήκει στον τύπο του εγγεγραμμένου σταυροειδούς ναού και κτίστηκε, σύμφωνα με την παράδοση, το 1443 «δέκα χρόνια πριν πέσει η Πόλη». Τα χρόνια της Επανάστασης υπήρξε έδρα της Α΄ Πελοποννησιακής Γερουσίας. Αξίζει να παρατηρήσει κανείς το ξυλόγλυπτο τέμπλο του 1805 και τις τοιχογραφίες του 17ου αιώνα.

Αη Θανάσης;

Κατά τη διάρκεια των διαδρομών αυτών θα συναντήσει ο επισκέπτης μερικές από τις δεκατρείς πετρόκτιστες κρήνες του χωριού, μνημεία της λαϊκής αρχιτεκτονικής, ενώ παράλληλα, αξίζει να παρατηρήσει κανείς τα σπίτια της Στεμνίτσας, δείγματα της τοπικής λαϊκής αρχιτεκτονικής της Γορτυνίας.