Δ.Δ.ΠΕΜΟΝΙΩΝ
Τα Πεμόνια είναι κτισμένα στη ρίζα του βουνού και εκμεταλλεύονται μια αρκετά εύφορη κοιλάδα με αμπέλια και ελιές. Για την ιστορική διαδρομή του χωριού τα αρχαία και τα βυζαντινά χρόνια δεν έχομε πολλές πληροφορίες. Διασώζεται η σημαντική βυζαντινή εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, που αναστηλώθηκε πρόσφατα ,ενώ όλες οι ενδείξεις συνηγορούν ότι κατοικήθηκε από πολύ παλιά και ήταν ένα πλούσιο μέρος.Το όνομα του χωριού την ύστερη περίοδο της Ενετοκρατίας ήταν POMOGNA BAROZZI ,που σημαίνει φέουδο, περιοχή με περιβόλια του αρχοντικού οίκου BAROZZI. Ο οίκος αυτός εξουσίαζε στην ευρύτερη περιοχή και είχε αρκετή δύναμη. Στην απογραφή του Καστροφύλακα το 1583 το χωριό είχε 389 κατοίκους Όταν η περιοχή καταλήφθηκε από τους Τούρκους το 1645 χάθηκε η οικογένεια Μπαρότση αλλά έμεινε το Πομόνια ,που με μικρή παραφθορά έγινε Πεμόνια. Βέβαια οι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι οι Ενετοί της περιοχής για να μην χάσουν τις περιουσίες τους αλλαξοπίστησαν .Γι’ αυτό οι Τούρκοι που κατοικούσαν στο χωριό ήταν πολυπληθείς ( 75 τουφέκια στην επανάσταση του 1866 ) και είχαν εριστική συμπεριφορά ,όπως λένε οι αφηγήσεις των παλαιοτέρων. Διαβόητοι για τη συμπεριφορά τους ήταν οι αιμοσταγείς τύραννοι Χατζή Χουσείν ,που σκοτώθηκε από τον Φρεδιανό Νικόλα Τζιτζικάλη το 1866 και οι Κουρταγάδες, που λυμαίνονταν τον Αποκόρωνα με τις Ζουρίδες τους (συμμορίες ) .Στην επανάσταση του 1821 τα Πεμόνια ανέδειξαν μια σημαντική προσωπικότητα, τον πεντακοσίαρχο Εμμανουήλ Σμαραγδή, που έμεινε στην ιστορία με το παρανόμι Αλιβάνιστος και σκοτώθηκε στα Τσικαλαριά στις 12-7-1822.Μετά την απελευθέρωση της Κρήτης οι κάτοικοι του χωριού ασχολήθηκαν με τηνκαλαθοπλεκτική ,την καρεκλοποιία, την κατασκευή πήλινων σκευών (πιθάρια ,λαγήνια ) που συμπλήρωναν το γεωργικό τους εισόδημα .Στα νεότερα χρόνια το χωριό έχει να αντιμετωπίσει τα γνωστά προβλήματα της μετανάστευσης, που συρρίκνωσαν τον πληθυσμό του , με συνέπεια το μέλλον του να χαρακτηρίζεται ως αβέβαιο. Από τις σημερινές δραστηριότητες ξεχωρίζουμε τις δύο βιοτεχνίες του χωριού, που κατασκευάζουν παραδοσιακά έπιπλα. Οι πιο σημαντικές Πεμονιανές προσωπικότητες ήταν :
1) ο Βασίλειος Στ. Θωμαδάκης, που σπούδασε νομικά. Διορίστηκε στο Δημόσιο και πέρασε από όλες τις βαθμίδες της διοικητικής ιεραρχίας ( προϊστάμενος της υπηρεσίας εξωτερικού εμπορίου-γενικός γραμματέας στο υπουργείο Εθνικής οικονομίας ).Συνέγραψε την πραγματεία << Βασικαί όψεις της Ελληνικής Οικονομίας >> και σειρά βιβλίων με λαογραφικό περιεχόμενο.
2) Ο Νικόλαος Κ. Κουτσουρελάκης που σπούδασε νομικά και υπηρέτησε σαν συνταγματάρχης της στρατιωτικής δικαιοσύνης. Ήταν ο συντάκτης του συντάγματος της Κρητικής πολιτείας και είχε εκλεγεί γερουσιαστής.
Από τα Πεμόνια κατάγονταν οι δεινοί οργανοπαίχτες της Κρητικής μουσικής αδελφοί Κουτσουρέληδες.
Πηγή: http://www.wiw.gr
