Ένας από τους αρχαιότερους και δυναμικότερους οικισμούς του Δήμου είναι ο Πατσίδερος. Τον επισκέπτη καλωσορίζει μια ωραία πλατεία που διατηρεί την παραδοσιακή οργάνωση της «πλατείας του χωριού» με την κανονική διαρρύθμιση των σπιτιών, τα γραφικά καφενεία τα παρτέρια με τα λουλούδια και τους βασιλικούς, με τα ασπρισμένα πεζοδρόμια και τις άλλες απλές χωριάτικες παραδοσιακές φροντισμένες πινελιές της νοικοκυροσύνης και της απλής αισθητικής.
Οι κάτοικοι στη δροσιά του απογεύματος συγκεντρώνονται σε παρέες και πίνουν τη ρακή τους, συζητούν για τα προβλήματά τους, καταθέτουν τη γνώση και την εμπειρία τους στους νεότερους και βιώνουν την κρητική ζωή και παράδοση, χωρίς να μένουν αμέτοχοι των εξελίξεων και των εκσυγχρονιστικών τάσεων.
Στον Πατσίδερο με την επιμονή και το ζήλο των κατοίκων στήθηκε και λειτούργησε ένα από τα ελάχιστα σχολεία που ιδρύθηκαν μετά την έκδοση του Χάτι Χουμαγιούν (1878) στην ύπαιθρο του Νομού Ηρακλείου. Τα ερείπιά του όρθια ακόμη, ζητούν την συντήρηση και ανάδειξη του σχολείου και τη δημιουργία ενός πρώτυπου εκπαιδευτικού μουσείου.
Το ένδοξο καπετανοχώρι της επαρχίας του Ριζόκαστρου με τους ονομαστούς καπεταναίους και χαΐνηδες του καμαρώνει πάνω στο χείλος της ρεματιάς έχοντας στο νότο την τιμημένη κορυφή των ανταρτών (την Κορακιά) και γύρω – γύρω τοποθεσίες και τοπωνύμια Οι ιστορίες που κρέμονται ακόμη ζωντανές στα χείλη των γερόντων, πρόθυμες να κυλήσουν και να πλουτίσουν όποιον κατέχει την τέχνη να ακούει.
Σύμφωνα με την προφορική παράδοση στη θέσηΚορακιά βρισκόταν το θερινό ανάκτορο του βασιλιά «Ροδάμανθου». Στην θέση βρέθηκε από γεωργό που όργωνε το χωράφι του μια «πλάκα» από μαύρη πέτρα που ήταν χαραγμένη με «ακαταλαβίστικα γράμματα». Αυτήν την επιγραφή – το βεβαιώνουν πολλοί χωριανοί – την πήρε μια εγγλέζα αρχαιολόγος που βρέθηκε τότε στο χωριό.
Στην περιφέρεια του χωριού ανήκει το τοπωνύμιο Ελληνικά όπου ένα συγκρότημα οικοδομημάτων με θολωτές στέγες στέκουν ακόμα ακέραιες προκαλώντας την αρχαιολογική σκαπάνη. Γύρω από τα οικοδομήματα (που πιθανώς χρονολογούνται στην ελληνιστική περίοδο,) αποκαλύπτεται σταδιακά ένα πλήθος ευρημάτων.
Βόρεια των Ελληνικών είναι ο Κρουσαμός. Ο Κρουσαμός αποτελεί ένα πέρασμα που θεωρείται φυσική οχυρωματική γραμμή. Από τον Κρουσαμό – λέει η ντόπια προφορική παράδοση – μπήκαν ξαφνικά οι πειρατές και έσφαξαν, έκαψαν και ρήμαξαν τον ανθηρό οικισμό που δεν ξανακατοικήθηκε από τότε. Η παράδοση ίσως αναφέρεται στο γεγονός της αντίστασης του Λασθένη κατά των Ρωμαίων (όπως μαρτυρούν οι πηγές).
Ο κρητικός στρατηγός μετά την απώλεια της πατρίδας του της Κνωσού αποσύρθηκε στο εσωτερικό του νησιού για να οργανώσει την αντίσταση. Κατέφυγε αρχικά στην Αρκαδία και εδώ αφού συγκέντρωσε στρατό από τους αποφασισμένους να αντισταθούν Αρκάδες έδωσε σκληρές μάχες σε όλη την περιοχή υποχωρώντας σπιθαμή τη σπιθαμή μπροστά από την ορμή και οργάνωση των Ρωμαίων.
Περίεργη επίσης είναι μια άλλη προφορική παράδοση που αναφέρεται σε ένα μυθικό γεγονός, ότι δηλαδή, οι επιδρομείς έκαψαν τη γη με μεγάλους φακούς, εκμεταλλευόμενοι τις ηλιακές αχτίνες και γι` αυτό τα χώματα είναι μαύρα.
Πηγή: http://www.ways2crete.gr
