Η Χρυσόδουλη Πωγωνίου, είναι χωριό του Νομού Ιωαννίνων. Ανήκει διοικητικά στο δημοτικό διαμέρισμα Μαυροπούλου του Δήμο Δελβινακίου και γεωγραφικά στην περιοχή της Δρινουπόλεως. Η θέση του χωριού είναι πανοραμική βλέποντας τον κάμπο της Δρόπολης. Η ονομασία του όπως φαινεται σε οθωμανικό κατάστιχο στα 1431, που μας διασώζει ο H. Inalcik, μνημονεύεται το χωριό Hristozali. Χρυσόδουλη ονομάζει το χωριό ο Αθ. Ψαλίδας. Ο Π. Αραβαντινός αναφέρει χωριό με το όνομα Χρυσόδαλη, στη “διοίκησιν” Αργυροκάστρου. Το χωριό δεν αναφέρεται από τον Ι. Λαμπρίδη. Κατά τον Σπ. Στούπη το όνομα Χρυσόδουλη “…πιθανότατα σχετίζεται με τον φεουδαρχισμό και άλλοτε ελέγετο Χριστόδουλοι=δούλοι του Χριστού, δηλαδή, δουλοπάροικοι που ανήκαν σε μονή ή εκκλησίες…”. Αλλού ο ίδιος σημειώνει, ότι στα βυζαντινά χρόνια, οι κτήτορες μονών, αυτοκράτορες ή γαιοκτήμονες, “επροίκιζαν” τις μονές με δουλοπάροικους, οι οποίοι εργάζονταν στα κτήματα των μοναστηριών, ενώ “…Μερικοί μάλιστα, έφεραν και χαρακτήρα ιεράς αποστολής, όπως: Άγιος Δούλος, Χριστού Δούλαι, απ’ όπου προφανώς και το τοπικό μας Χρυσόδουλοι κατά παραφθορά…”. Ο Κ. Ευ. Οικονόμου εκτιμά ως άγνωστη την αιτία, που δημιούργησε το όνομα του χωριού, το οποίο θεωρεί “…κυριώνυμο από το προσωπωνύμιο Χρυσόδουλη που είναι σύνθετο από το επίθετο χρυσός και το ουσιαστικό δούλη…”.
Χωριό που κρατούσε τα ηνία κατά την περίοδο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Είχε έδρα ο Αγάς και το σπίτι (ερείπια)του σώζεται μέχρι σήμερα. Στο χωριό διέμεναν μόνο Μουσουλμάνοι Το τζαμί το οποίο άρχισε να πέφτει και στην συνέχεια γκρεμίστηκε το 1953 και στη συνέχεια σε διπλανό τόπο χτίστηκε το Δημοτικό Σχολείο . και οι δε σημερινοί κάτοικοι είναι όλοι έποικοι απο χωριά της Δερόπολης. Είχε Κατά τον εμφύλιο πόλεμο πολλοί Μουσουλμάνοι πήραν τον δρόμο για την Πόλη όπου ζουν σήμερα πουλώντας την περιουσία τους σε κάποιους Έλληνες έναντι ελαχίστων χρημάτων ή τροφών, ζωοτροφών πολλοί δε όμως από αυτούς διάλεξαν να μείνουν στο χωριό και να ζήσουν ως Χριστιανοί.Δεν είχε κτηματολόγιο και όλη η περιοχή ονμαζόταν ΣΙΕΧΗ πιθανόν αναφερόταν στο όνομα του Οθωμανού που διοικούσε το χωριό και γενικά όλη την ευρύτερη περιοχή. Όπως καταλαβαίνει κανείς στο χωριό αυτό εγκαταστάθηκαν οικογένειες φτωχές αλλά και οικογένειες που θέλησαν να συνεχίσουν τα των οθωμανών . Δηλαδή καταπάτησαν περιουσίες δια της βίας έδιωξαν μουσουλμάνους που ήθελαν να παραμείνουν στο χωριό και οι οποίοι θα αφομοιώνονταν πήραν τις περιουσίες των και έγινε ο φόβος και τρόμος των υπολοίπων. Κατοικούσαν στα σπίτια που για κείνη την περίοδο ήταν παλάτια. τρίπατα με υπογεια και αποθήκες σιτηρών τα οποία σώζονται μέχρι σήμερα. Βρέθηκαν οικογένειες απο το διπλανό χωριό να διεκδικούν την μισή έκταση με το πρόσχημα ότι τα αγόρασαν απο τους Τούρκους ιδιοκτήτες. Σήμερα τέσσερα σπίτια συνεχίζουν να ζούν απο την περίοδο της Τουρκοκρατίας και ορισμένων τα ερείπια δείχνουν ακόμη την ακμή του χωριού.Αναφέρεται ότι την περίοδο της Βυζαντινής αυτοκρατορίας υπήρχαν πολά μοναστήρια και εκκλησίες εξ ου και το τραγούδι ” Χρυσή χρυσή χρυσόδουλη με 3000 σπίτια με 15 εκκλησιές και 60 μοναστήρια”,γεγονός που αποδεικνύεται και απο τα βακούφικα χωράφια που υπάρχουν. Υπάρχουν ερείπια στον κάμπο και διάσπαρτασε άλλες περιοχές που δεν δικαιολογείται απο τον πληθυσμό του χωριού. Πρέπει να υπήρχαν ακόμη δύο συνοικισμοί η καλύβες που ζούσαν οι Γύφτοι, ό ένας πρέπει να ήταν στην Μαρούδα- Αγιο Παντελεήμονα και ο άλλος στο Κούλε Μάτσε. Οι Γύφτοι περι το 1910-15 ´εφυγαν και μετοίκησαν στον Παρακάλαμο όπου ζούν μέχρι σήμερα. Σώζονται μέχρι σήμερα πετρόχτιστες βρύσες και κομάτια απο γκαλντερίμια που οδηγούσαν στους νερόμυλους της περιοχής. Συνορεύει με τα χωριά Μαυρόπουλο και Αργυροχώρι.Το 1923 κατά την αποχώρηση των μουσουλμανικών οικογενειών μετοίκησαν οι παρακάτω οικογένειες απο τα χωριά της Δρινούπολης.
