Το άρθρο αναφέρεται στο χωριό Αγιος Βασίλειος που υπάγεται στο Δήμο Βιάννου. Για το φερώνυμο οικισμό του νομού Ηρακλείου που υπάγεται στο Δήμο Νίκου Καζαντζάκη και βρίσκεται στην επαρχία Πεδιάδας, βλέπε Αγιος Βασίλειος Πεδιάδας.

Άγιος Βασίλειος

Ο Αγιος Βασίλειος είναι χωριό του Νομού Ηρακλείου στο Δήμο Βιάννου με 240 κατοίκους και ομώνυμο δημοτικό διαμέρισμα. Απέχει από το Ηράκλειο 75 χιλιόμετρα. Είναι κτισμένο σε υψόμετρο 550 μέτρων, στο λόφο που σχηματίζεται ανάμεσα σε δύο κοιλάδες που διαρρέονται η μία από τον Κρυγιό ποταμό και η άλλη από τον Πλατύακο. Τα δύο ποτάμια μαζί και με άλλους χείμαρρους της περιοχής ενώνονται σε κάποιο σημείο και συνεχίζουν μετά την πορεία τους μέσω του φαραγγιού της Αρβης.

Η ονομασία του οικισμού οφείλεται από την αρχαία εκκλησία του Αγίου Βασιλείου. Σημαντικός είναι ο διμάρτυρος ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και του Αγίου Στυλιανού, ο οποίος βρίσκεται στη μέση περίπου του χωριού. Αλλοι ναοί είναι της Αγίας Φωτεινής και της Αγίας Λουκίας, οι οποίοι είναι βυζαντινής προέλευσης με τοιχογραφίες.

Οι κάτοικοι ασχολούνται με την ελαιοκαλλιέργεια, την μπανανοκαλλιέργεια και την καλλιέργεια πρώιμων κηπευτικών.

Δ.δ. Αγίου Βασιλείου

Το Δημοτικό διαμέρισμα του Αγίου Βασιλείου έχει συνολικά 414 κατοίκους και αποτελείται από 3 ακόμα οικισμούς..

Οι οικισμοί, συνοδευόμενοι από τον πληθυσμό τους το 2001, είναι:

* ο Αγιος Βασίλειος [ 240 ] , έδρα.
* τα Λατόμια [ 4 ] , τα οποία βρίσκονται 15 περίπου χλμ. νοτιοανατολικά του Αγίου Βασιλείου και αποτελούν παραλιακό οικισμό. Η ονομασία του προήλθε από το γεγονός ότι παλαιότερα υπήρχαν στον οικισμό λιθολατομεία.
* η Νέα Αρβη [ 164 ] , σε υψόμετρο 10μ.
* ο Ξερόκαμπος [ 6 ], παραλιακός οικισμός ανατολικά της Αρβης. Οι κάτοικοι του ασχολούνται με την καλλιέργεια μπανάνας και πρώιμων κηπευτικών. Το όνομά του σημαίνει ότι κάποτε πιθανότατα ήταν άγονη η περιοχή. Στον οικισμό και στην αριστερή πλευρά του βουνού της Λυγιάς, δίπλα στο φαράγγι, υπάρχει το μοναστήρι του Αγίου Αντωνίου.

Ιστορικά στοιχεία

Πολλοί αρχαιολόγοι εικάζουν ότι το σημείο του σημερινού οικισμού κατοικείται από τη Νεολιθική Εποχή, όπως υπολογίζεται ότι ανήκουν τα ευρήματα στη θέση Βίγλα. Μέχρι και τα Ρωμαϊκά Χρόνια είναι άγνωστη η ονομασία του οικισμού. Από την Ενετοκρατία και έπειτα ονομαζόταν Αρχοντοχώρι, επειδή εκεί κατοικούσε ο διοικητής της περιοχής.

Στη απογραφή του Καστροφύλακα , το 1583, (Κ96) το χωριό αναφέρεται S. Baseglio Crevata και με 689 κατοίκους. Την περίοδο της Τουρκοκρατίας, οι Χριστιανοί κρύβονταν από τους Τούρκους στο σπήλαιο Σπηλιάρα- Τράπεζα, που βρίσκεται κοντά στο χωριό.

Ο Αγιος Βασίλειος θρήνησε 32 θύματα της ναζιστικής θηριωδίας το 1943. Το μνημείο των πεσόντων που έχει χτιστεί στον Αγιο Βασίλειο (στη θέση Λυγιά, όπου και εκκλησία αφιερωμένη στην Παναγία) υπενθυμίζει στις νεότερες γενιές τον ηρωισμό και την αυτοθυσία των κατοίκων του, όπως και των αγωνιστών σε πολλά άλλα χωριά της Βιάννου.

Πηγή: http://www.dviannos.gr