Πολυνέρι (Κούτσι)

Ο οχυρωμένος οικισμός στο Πολυνέρι (παλαιότερα Κούτσι) του Δήμου Συβότων βρίσκεται στην ανατολική πλαγιά του όρους Βραχωνάς, σε σημείο το οποίο ελέγχει οπτικά την παραλιακή πεδιάδα της Πλαταριάς.

Δεν υπάρχουν καθόλου ιστορικά στοιχεία ή πηγές που να μας ενημερώνουν για την ιστορική εξέλιξη του οχυρωμένου οικισμού κατά την πάροδο των αιώνων. Η απαρχή του ορίζεται μάλλον κατά τον 4ο αι. π.Χ., όταν δημιουργούνται και οι περισσότεροι οικισμοί της Θεσπρωτίας, επιζεί κατά τους ελληνιστικούς χρόνους και καταστρέφεται μάλλον μαζί με τις υπόλοιπες ηπειρωτικές πόλεις το 167 π.Χ. από τους Ρωμαίους, μετά την ήττα του Περσέα στην Πύδνα.

Την περίοδο αυτή ή και αργότερα στη βορειοδυτική γωνία του αρχαίου οικισμού κατασκευάζεται μικρό κάστρο τριγωνικής κάτοψης, το οποίο φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκε και κατά τους βυζαντινούς χρόνους. Στα νεότερα χρόνια ο οικισμός επεκτείνεται και εκτός των τειχών. Λόγω ακριβώς αυτής της συνεχούς διαχρονικής κατοίκησης, με εξαίρεση την οχύρωση, ελάχιστα κατάλοιπα των αρχαίων χρόνων έχουν διατηρηθεί στο εσωτερικό του οικισμού και περιορίζονται -ως επί το πλείστον- σε απλά λαξεύματα θεμελίωσης πάνω στο φυσικό βράχο.

Ο οικισμός βρίσκεται σε φυσικά οχυρή θέση, ιδίως από τη βόρεια και νότια πλευρά, με απότομες πλαγιές και απόκρημνους βράχους. Η έκτασή του είναι περίπου 55 στρέμματα και περιβάλλεται από ισχυρό πολυγωνικό τείχος μόνο στην ανατολική, τμήμα της δυτικής, καθώς και στα βατά σημεία της βόρειας πλευράς του.

Το τείχος έχει πάχος περίπου 3,50 μ. και ενισχύεται με θλάσεις και ορθογώνιους πύργους. Η κύρια πύλη του οικισμού βρίσκεται στα δυτικά και προστατεύεται με μία ισχυρή προβολή του τείχους. Μία δευτερεύουσα πύλη εντοπίζεται στα ανατολικά, που οδηγούσε σε μία πηγή σε απόσταση περίπου 100 μ. από τον οικισμό και στην πεδιάδα.

Στη βορειοδυτική γωνία της αρχαίας οχύρωσης κατασκευάστηκε στους ρωμαϊκούς -σύμφωνα με το Σ. Δάκαρη- χρόνους μικρό ασβεστόχτιστο τείχος, τριγωνικής κάτοψης, με έκταση περίπου 1,2 στρέμματα και συνολική περίμετρο 160 περίπου μέτρα. Το τείχος της νεότερης αυτής οχύρωσης είναι χτισμένο με υδραυλικό κονίαμα και απελέκητους μικρούς λίθους, μεταξύ των οποίων διακρίνονται θραύσματα κεραμιδιών ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων. Η μοναδική πύλη του μικρού αυτού κάστρου βρίσκεται στη νοτιοανατολική πλευρά του και προστατεύεται από κυκλικής κάτοψης πύργο, διαμέτρου 7,2 μ., ενώ ένας δεύτερος τετράγωνος πύργος σχηματίζεται στη βορειοανατολική γωνία του κάστρου.