facebook twitter youtube googleplus
on/off

Δ. Ηρακλείου ΚρήτηςΑξιοθέατα: Κούλες. Το φρούριο της θάλασσας

κουλες

Το ενετικό φρούριο Κούλες, επιβλητικό στην είσοδο του λιμανιού στο Ηράκλειο, καλωσορίζει όλους όσοι επισκέπτονται την πόλη, αγέρωχο μέσα στο Κρητικό πέλαγος, να θυμίζει το μεγαλείο του Χάνδακα.

Η ονομασία του τούρκικη, με διάφορους θρύλους να θέλουν στους σκοτεινούς του χώρους, Κρητικούς επαναστάτες να έχουν υποστεί φριχτά βασανιστήρια.

Η ιστορία του

Το λιμάνι του Ηρακλείου στα βάθη της ιστορίας, είχε νευραλγικό ρόλο στη Μεσόγειο και έτσι δεν θα μπορούσε να μείνει απροστάτευτο. Γίνεται αναφορά για πύργο στην είσοδο του λιμανιού ήδη από τη Β’ Βυζαντινή περίοδο (10ος-13ος αι.) ως Castellum Comunis.

Ο πύργος αυτός απεικονίζεται σαν ψηλό οικοδόμημα με κατακόρυφους τοίχους και κάτοψη άλλοτε κυκλική, άλλοτε παραλληλόγραμμη. Τα σχέδια αυτά δεν είναι απαραίτητα αξιόπιστα, αφού η κατασκευή που απεικονίζουν μοιάζει περισσότερο με έργο οχυρωματικής αρχιτεκτονικής της δυτικής Ευρώπης.

Στα μέσα του 14ου μ.Χ. αιώνα, εμφανίζεται στην Ευρώπη η πυρίτιδα η οποία αποκτά σημαντικό ρόλο στην πολεμική πρακτική αλλάζοντας ριζικά τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου, αντικαθιστώντας τις προϋπάρχουσες πολεμικές μηχανές και εκμηδενίζοντας την αμυντική δυνατότητα των παλιών οχυρώσεων.

Έτσι τα μέσα του 15ου μ.Χ. αιώνα βρήκαν το Ηράκλειο ανεπαρκώς οχυρωμένο και τον πύργο του λιμανιού, το Castellum Comunis των βυζαντινών, αμυντικά ανίκανο και ευάλωτο. Η Γερουσία της Βενετίας το 1462 ενέκρινε ένα ευρύ πρόγραμμα οχύρωσης της πόλης, που θα προστάτευε το Ηράκλειο και τα προάστια έξω από αυτό. Η νέα οχύρωση θα ακολουθούσε τα πρότυπα της νέας οχυρωματικής αρχιτεκτονικής με τους προμαχώνες. Στα πλαίσια αυτού του προγράμματος το 1523 κατεδαφίστηκε ο πύργος του λιμανιού και αντικαταστάθηκε με το φρούριο Κούλες, που σώζεται μέχρι σήμερα.

Εκτεταμένες επιχωματώσεις στη φυσική βραχώδη εξέδρα που υπήρχε στο σημείο αυτό του λιμανιού, κατάφεραν να δημιουργήσουν το χώρο για να χτιστεί το φρούριο έκτασης 3.600 m2. Οι επιχωματώσεις γίνονταν με μία πολύ ενδιαφέρουσα μέθοδο. Γέμιζαν τα παλιά πλοία με πέτρες από το νησί Ντία και την περιοχή Φρασκιές και τα βύθιζαν έξω από τη Βόρεια πλευρά του μόλου, δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό κυματοθραύστες που αύξαναν τον διαθέσιμο χώρο.

Η κατασκευή του Κούλε κράτησε μέχρι το 1540. Από πολύ νωρίς παρουσιάστηκαν ζημιές στα θεμέλια του από τη θάλασσα, που αντιμετωπίζονταν κατά καιρούς. Επίσης το φρούριο παρουσίασε πολλές οχυρωματικές αδυναμίες, γεγονός που οφείλεται στο ότι χτίστηκε σε μεταβατική φάση όταν η αρχιτεκτονική των φρουρίων πειραματιζόταν ακόμα με τις κατάλληλες λύσεις.

Το φρούριο είναι διώροφο με 26 διαμερίσματα. Στο ισόγειο αρχικά υπήρχαν πέντε χώροι για κανόνια.  Εκτός από τους διαδρόμους των κανονιών, στο ισόγειο είχαν διαμορφωθεί και επιμέρους χώροι, ένας λειτουργούσε σαν φυλακή και οι υπόλοιποι για αποθήκευση  τροφίμων και πολεμοφοδίων.

Στον επάνω όροφο, που είχε διαμορφωθεί σε ευρύχωρη πλατεία,  ήταν στη Βόρεια πλευρά ο πύργος του φάρου. Εκεί υπήρχαν επίσης οι στρατώνες των στρατιωτών και οι κατοικίες των αξιωματούχων και του διοικητή.

Παράλληλα στο φρούριο λειτουργούσε μύλος, φούρνος και εκκλησία, παρέχοντας αυτονομία στη φρουρά του.

Στη διάρκεια της τούρκικης κυριαρχίας ο Κούλες δεν δέχτηκε ιδιαίτερες παρεμβάσεις εκτός από την προσθήκη κτιστών επάλξεων με θέσεις τυφεκιοφόρων και κανονιών. Οι Τούρκοι έκτισαν μικρότερο φρούριο απέναντι από τον Κούλε από την πλευρά της στεριάς, τον Μικρό Κούλε. Δυστυχώς το μνημείο αυτό μαζί με τμήματα των ενετικών νεωρίων κατεδαφίστηκε το 1936 για να αναπτυχθεί η πόλη.

Σήμερα ο Κούλες χρησιμοποιείται περιστασιακά για καλλιτεχνικές εκθέσεις στους εσωτερικούς χώρους του ισογείου και θεατρικές ή μουσικές παραστάσεις στον επάνω όροφο.

Το στολίδι του λιμανιού, το φρούριο Κούλες θα καλωσορίζει και θα αποχαιρετά τους επισκέπτες του και καθώς η νύχτα πέφτει τα φώτα του που πέφτουν στη θάλασσα, φέρνουν στο νου θύμησες και στην ψυχή ευφορία για να…. ταξιδεύει.

Ελένη Δ. Μπουχαλάκη

Γράψτε το σχόλιό σας.