facebook twitter youtube googleplus
on/off

ΓερμανίαΠρόσωπα: Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή

Καραθεοδωρή

Υπήρξε ισοϋψής των μεγαλύτερων επιστημόνων του 20 ου αιώνα. Ένας αυθεντικός κοσμοπολίτης και άνθρωπος του πνεύματος που παρέμεινε ταυτόχρονα φλογερός πατριώτης.

Για σχεδόν δύο χιλιετίες οι λέξεις “Έλληνας” και “φιλόσοφος” ήταν σχεδόν ταυτόσημες, για πολλούς λαούς. Πράγματι, η αδιόρατη αλλά υπαρκτή γραμμή που ένωνε την ελληνική σκέψη από την αρχαιότητα μέχρι τις Βυζαντινές ημέρες, επέτρεψε την ανάδειξη μερικών από των μεγαλύτερων στοχαστών που διαμόρφωσαν με  τη σκέψη τους και τις ανακαλύψεις τους την εξέλιξη της ανθρωπότητας. Η παρακμή που ακολούθησε την πτώση της Κωνσταντινούπολης το 1453, και η οποία μας ακολουθεί μέχρι σήμερα, ουσιαστικά έθεσε εκτός παγκόσμιου χάρτη την ελληνική σκέψη. Σε αυτά τα 650 χρόνια οι Έλληνες διανοητές και επιστήμονες με παγκόσμια απήχηση, μετρώνται κυριολεκτικά στα δάχτυλα, με πιο εμβληματική μορφή, αναμφίβολα, τον Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή. Μέσα από το πρωτότυπο και ιδιοφυές έργο του, ο κορυφαίος σύγχρονος Έλληνας μαθηματικός, σφράγισε πολλούς τομείς των επιστημών στη διάρκεια του πρώτου μισού του 20 ου αιώνα.

Χωρίς σίγμα!

Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή, όπως ήταν το όνομά του και όχι Καραθεοδωρής όπως αναφέρεται στη χώρα μας, γεννήθηκε στο Βερολίνο στις 13 Σεπτεμβρίου 1873. Ο πατέρας του, Στέφανος Καραθεοδωρής, ήταν διαπρεπής νομικός από την Κωνσταντινούπολη με καταγωγή από το χωριό Μποσνοχώρι ή Βύσσα της Ανατολικής Θράκης, ενώ η μητέρα του Δέσποινα Πετροκοκκίνου καταγόταν από τη Χίο. Χάρη στη νομική του επάρκεια ο Στέφανος Καραθεοδωρής κατόρθωσε να εισαχθεί στο διπλωματικό σώμα της τότε Οθωμανικής Αυτοκρατορίας υπηρετώντας αρχικά ως πρέσβης της Υψηλής Πύλης στις Βρυξέλλες, την Αγία Πετρούπολη και το Βερολίνο. Η μητέρα του  Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή πέθανε όταν εκείνος ήταν μόλις 6 ετών και ουσιαστικά ανατράφηκε από την γιαγιά του Ευθαλία Πετροκοκκίνου, η οποία έπαιξε σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση του χαρακτήρα του. Έτσι αν και ο μικρός Κωνσταντίνος μεγάλωσε σ’ ένα καθαρά ευρωπαϊκό περιβάλλον, φοιτώντας σε σχολεία της Ριβιέρας, του Σαν Ρέμο και των Βρυξελών και έχοντας ως μητρική γλώσσα τα γαλλικά εκτός από τα ελληνικά, ανέπτυξε μια ιδιαίτερη και ανιδιοτελή αγάπη προς την Ελλάδα και τις αξίες του ελληνισμού, πράγμα που θα αποδείκνυε σε κάθε ευκαιρία.

Στη σκιά των πυραμίδων

Η ευχέρεια που είχε ο Καραθεοδωρή στην απόκτηση γνώσεων έγινε από νωρίς φανερή καθώς πριν ακόμα κλείσει την Karatheodori1ηλικία των 12 ετών μπορούσε να μιλά και να γράφει ελληνικά, γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά και να μιλά τουρκικά  Στην ίδια ηλικία εκδήλωσε και την κλίση του στα μαθηματικά αφού για δύο συνεχόμενες χρονιές πήρε την πρώτη θέση στον διαγωνισμό μαθηματικών που διοργάνωναν τα σχολεία των Βρυξελλών. Ωστόσο οι πρώτες του πανεπιστημιακές σπουδές είχαν μια διαφορετική κατεύθυνση, περισσότερο πρακτική θα μπορούσε να πει κανείς. Συγκεκριμένα, από το 1891 ως το 1895 ο Καραθεοδωρή σπούδασε πολιτικός μηχανικός στη Στρατιωτική Σχολή του Βελγίου. Με την αποφοίτησή του το 1895, κλήθηκε από θείο του, Αλέξανδρο Καραθεοδωρή, γενικό διοικητή της Κρήτης, στα Χανιά. Εκεί συναντήθηκε για πρώτη φορά με τον Ελευθέριο Βενιζέλο και ανέπτυξαν μια σχέση εμπιστοσύνης και αλληλοεκτίμησης. Στην συνέχεια πήγε στην Λέσβο, όπου ως μηχανικός επέβλεπε την κατασκευή έργων οδοποιίας, ενώ το 1898 προσλήφθηκε ως βοηθός μηχανικός από την βρετανική εταιρεία που κατασκεύαζε τα φράγματα του Ασουάν του Ασιούτ στην Αίγυπτο. Στην χώρα των Φαραώ και μελετώντας την πυραμίδα του Χέοπα ο Καραθεοδωρή κατάλαβε οριστικά ότι αν ζούσε τη ζωή του μηχανικού, θα ζούσε μια ζωή χαμένη

Στον κόσμο του άβακα και της κιμωλίας

Έτσι το 1900, ο 27χρονος πια Καραθεοδωρή, προς μεγάλη έκπληξη της οικογένειάς του, αποφάσισε να εγκαταλείψει το “στρωμένο” και “σίγουρο” επάγγελμα του μηχανικού και επανεγγράφηκε στο πανεπιστήμιο, αυτή τη φορά στο Βερολίνο, για να σπουδάσει Μαθηματικά. Τον επόμενο χρόνο ευτύχησε να έχει καθηγητές μεγάλους μαθηματικούς ο Χέρμαν Σβαρτς, ο Γκέοργκ Φρομπένιους, ο ο Λάζαρος Φουξ και ο Έρχαρντ Σμιτ. Ο τελευταίος το φθινόπωρο του 1901 μετακινήθηκε στο πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν και έχοντας διακρίνει το πηγαίο ταλέντο του Καραθεοδωρή  τον προέτρεψε να τον ακολουθήσει. Εκείνη την εποχή το πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν ήταν η Μέκκα των Μαθηματικών με καθηγητές όπως ο ο Νταβίντ Χίλμπερτ και ο Φέλιξ Κλάιν.  Πράγματι, το1902, ο Καραθεοδωρή πήγε στο Γκέτινγκεν για να κάνει διδακτορική διατριβή υπό την επίβλεψη του επίσης διάσημου Χέρμαν Μινκόβσκι. Μόλις δυο χρόνια αργότερα ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή αναγορεύτηκε διδάκτορας στο ίδιο πανεπιστήμιο και τότε ζήτησε το απίθανο: να εργαστεί στην Ελλάδα. Το ελληνικό κράτος άδραξε την ευκαιρία και του πρότεινε να εργαστεί ως…δάσκαλος σε σχολεία της επαρχίας.

Στο πάνθεον των επιστημών

Από το 1905 έως το 1920 δίδαξε στα κορυφαία γερμανικά ακαδημαϊκά ιδρύματα ενώ οι πρωτότυπες εργασίες του τον έφεραν σε επαφή με τους μεγαλύτερους επιστήμονες εκείνης της εποχής. Έγραψε  περίπου 230 πρωτότυπες εργασίες οι οποίες αναφέρονται σε απαιτητικούς μαθηματικούς τομείς αναφέρονται όπως ο λογισμός των μεταβολών, η θεωρία των πραγματικών συναρτήσεων, οι μιγαδικές συναρτήσεις , οι διαφορικές εξισώσεις με μερικές παραγώγους, ηθεωρία των συνόλων και η διαφορική γεωμετρία. Επίσης συνέγραψε εργασίες για τη Φυσική οι  οποίες αφορούν τη θερμοδυναμική (όπου υπάρχει και η περίφημη αρχή Καραθεοδωρή), την οπτική, την ειδική σχετικότητα και τη μηχανική. Είναι ενδεικτικό ότι η ιδιαίτερα αυστηρή Βαυαρική Ακαδημία Επιστημών αναφερόμενη στο έργο του υποστήριζε ότι “ο Καραθεοδωρή, ένας από τους μεγαλύτερους μαθηματικούς εμπλούτισε ριζικά και επηρέασε καθοριστικά τις επιστήμες…..ως μέλος του ελληνικού έθνους, συνέχισε την κληρονομιά της κλασσικής ελληνικής κουλτούρα.

Σχετικά με τη Σχετικότητα…

Εδώ ωστόσο πρέπει να κάνουμε μια σημαντική διευκρίνηση. Για χρόνια επικρατεί στη χώρα μας μια παραφιλολογία σχετικά με τη συμβολή του Καραθεοδωρή στη Θεωρία της Σχετικότητας. Δυστυχώς, στη χώρα της φαιδράς πορτοκαλέας δεν είναι λίγοι εκείνοι που ισχυρίζονται ότι ο Καραθεοδωρή διατύπωσε τη συγκεκριμένη Θεωρία και ότι ο Αϊνστάιν την έκλεψε. Αυτό αποτελεί  προσβολή για τον ίδιο τον Καραθεοδωρή, ο οποίος ουδέποτε υποστήριξε κάτι τέτοιο. Η αλήθεια είναι ότι οι δύο επιστήμονες είχαν μια εκτενή επικοινωνία μέσω αλληλογραφίας, στην οποία karatheodoriπράγματι ο Αϊνστάιν ζητά τη βοήθεια του Καραθεοδωρή για ένα πολύπλοκο μαθηματικό ζήτημα, το οποίο ο ίδιος δυσκολευόταν να επιλύσει και το οποίο θα τον βοηθούσε στην προσέγγιση της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας. Συγκεκριμένα ο Αϊνστάιν έγραφε το 1916 στον Καραθεοδωρή: “ Αν θέλετε να μπείτε στον κόπο να μου εξηγήσετε ακόμα και τους κανονικούς μετασχηματισμούς θα βρείτε έναν ευγνώμονα και ευσυνείδητο ακροατή. Αν όμως λύσετε και το πρόβλημα των κλειστών γραμμών του χρόνου, θα σταθώ μπροστά σας με σταυρωμένα χέρια. Πίσω από αυτό υπάρχει κρυμμένο κάτι που είναι αντάξιο του ιδρώτα των καλυτέρων”. Ο Καραθεοδωρή ανταπάντησε και έλυσε τις απορίες του Αϊνστάιν, αφού ήταν σαφώς καλύτερος μαθηματικός από τον μεγάλο φυσικό. Ωστόσο δεν ήταν ο πατέρας της Θεωρίας. Τελεία και παύλα.

Στη φωτιά της Σμύρνης

Το 1920, στο απόγειο της σταδιοδρομίας του, ο Καραθεοδωρή λαμβάνει μια επιστολή από έναν παλιό γνώριμο, τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ο οποίος του ζητά να οργανώσει το Ιώνιο Πανεπιστήμιο στη Σμύρνη. Ο Καραθεοδωρή παρατά τα πάντα και φτάνει στη Μικρά Ασία.   Μπορεί αυτό να ακούγεται παράξενο, ειδικά στη σημερινή εποχή της απόλυτης ιδιοτέλειας, αλλά ο Καραθεοδωρή ήταν συνειδητά Έλληνας. Ενδεικτικό είναι ότι μέσα στο σπίτι του απαιτούσε από τα παιδιά και τη γυναίκα του να μιλούν μόνο ελληνικά. Στην Σμύρνη ο Καραθεοδωρή παρέμεινε μέχρι την κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου, τον Αύγουστο του 1922. Όταν οι Τούρκοι εισέβαλαν στην πόλη και πριν αρχίσουν τις σφαγές και το πλιάτσικο, κατόρθωσε να διασώσει τη βιβλιοθήκη και πολλά από τα εργαστηριακά όργανα του Ιωνίου πανεπιστημίου και να τα μεταφέρει στο πανεπιστήμιο Αθηνών. Το 1922 διορίστηκε καθηγητής στο πανεπιστήμιο Αθηνών και το 1923 καθηγητής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Απογοητευμένος από την ελληνική ακαδημαϊκή πραγματικότητα, επέστρεψε στο πανεπιστήμιο του Μονάχου το 1924. Το 1928, μετά από πρόσκληση συναδέλφων του μετέβη στις ΗΠΑ μαζί με την γυναίκα του και για έναν χρόνο έδινε διαλέξεις σε διάφορα αμερικανικά πανεπιστήμια, ανάμεσά στα οποία το πανεπιστήμιο Πρίνστον, του Χάρβαρντ, της Πενσυλβάνια και του Τέξας. Το 1930, πάλι μετά από πρόσκληση του Ελευθέριου Βενιζέλου, ανέλαβε την αναδιοργάνωση του πανεπιστήμιου Αθηνών και την οργάνωση το νεοϊδρυθέντος πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το 1945, διάφορα αμερικανικά πανεπιστήμια τον προσκάλεσαν για να εγκατασταθεί και να διδάξει στις ΗΠΑ, αλλά προτίμησε να μείνει στη Γερμανία, αφού ήταν ηλικιωμένος και είχε ήδη χάσει τη σύζυγό του Ευφροσύνη. Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή πέθανε στις 2 Φεβρουαρίου του 1950 και ενταφιάστηκε στο Κοιμητήριο Waldfriedhof του Μονάχου.

Γιάννης Παλιούρης

Γράψτε το σχόλιό σας.