facebook twitter youtube googleplus
on/off

ΕλλάδαΜουσική: Το τροπάριο της Κασσιανής

kassiani

Το βράδυ της Μεγάλης Τρίτης, ψάλλεται στις Εκκλησίες ο όρθρος της Μεγάλης Τετάρτης. Το τελευταίο τροπάριο στην ακολουθία είναι αυτό της  Κασσιανής. Για πολλούς το κορυφαίο δείγμα της βυζαντινής υμνολογίας και όχι μόνο, το τροπάριο της Κασσιανής γράφτηκε τον 9ο αιώνα. Η Κασσιανή γεννήθηκε μεταξύ του 805 και 810, με τη ζωή και το έργο της να καλύπτονται από ένα μανδύα θρύλων, μυστηρίου και ασάφειας.

Πρώτος βυζαντινός χρονογράφος που παρέχει στοιχεία για την Κασσιανή είναι ο Συμεών ο Μάγιστρος. Ο πατέρας της είχε υψηλή θέση στην αυλή της Βασιλεύουσας και η ίδια η Κασσιανή όταν ήλθε σε ηλικία γάμου προτάθηκε ως νύφη τον αυτοκράτορα Θεόφιλο. Σύμφωνα με τον θρύλο ο αυτοκράτορας θαμπώθηκε από την ομορφιά της και απευθύνοντας της τον λόγο της είπε:  «Από μία γυναίκα ήρθαν στον κόσμο όλα τα κακά», αναφερόμενος στην αμαρτία και τις συμφορές που προέκυψαν από την Εύα. Η Κασσιανή, εύστροφη και ετοιμόλογη, του απάντησε: «Και από μία γυναίκα όλα τα καλά ». Σύμφωνα με την παράδοση ο ακριβής διάλογος ήταν:

-Εκ γυναικός τα χείρω.
-Kαι εκ γυναικός τα κρείττω.

Η απάντηση της Κασσιανής έθιξε τον Θεόφιλο, με αποτέλεσμα να την απορρίψει ως νύφη του. Μετά την απόρριψη αυτή η Κασσιανή ακολούθησε τον δρόμο του μοναχισμού και το 843 ίδρυσε ένα κοινόβιο στα δυτικά της Κωνσταντινούπολης, κοντά στα τείχη της πόλης, του οποίου έγινε και η πρώτη ηγουμένη.

Ο αυτοκράτορας Θεόφιλος συνεχίζοντας να είναι ερωτευμένος μαζί της, επιθυμούσε να την δει για μια τελευταία φορά πριν πεθάνει κι έτσι πήγε στο μοναστήρι όπου βρισκόταν. Η Κασσιανή ήταν μόνη στο κελί της γράφοντας το περίφημο τροπάριο όταν αντιλήφθηκε την άφιξη της αυτοκρατορικής ακολουθίας. Τον αγαπούσε ακόμη αλλά πλέον είχε αφιερώσει τη ζωή της στο Θεό γι αυτό και κρύφτηκε, μη επιθυμώντας να αφήσει το παλιό της πάθος να ξεπεράσει το μοναστικό της ζήλο. Άφησε όμως το μισοτελειωμένο ύμνο πάνω σε ένα τραπέζι. Ο Θεόφιλος ανακάλυψε το κελί της και μπήκε σε αυτό ολομόναχος. Την αναζήτησε αλλά μάταια. Εκείνη τον παρακολουθούσε μέσα από μία ντουλάπα στην οποία είχε κρυφτεί. Ο Θεόφιλος μετάνιωσε που για μία στιγμή υπερηφάνειας έχασε την ευκαιρία να κάνει την Κασσιανή σύζυγό του. Βρήκε τα χειρόγραφά της επάνω στο τραπέζι και τα διάβασε. Μόλις ολοκλήρωσε την ανάγνωση κάθισε και πρόσθεσε ένα στίχο στον ύμνο. Σύμφωνα με την παράδοση ο στίχος αυτός ήταν «ν ν τ παραδείσῳ  Εα τ δειλινόν, κρότον τος σν χηθεσα, τῷ φόβῳ κρύβη». Φεύγοντας εντόπισε την Κασσιανή που κρυβόταν στην ντουλάπα αλλά δεν της μίλησε, σεβόμενος την επιθυμία της. Η Κασσιανή βγήκε από την κρυψώνα της μετά την αναχώρηση του αυτοκράτορα, διάβασε την προσθήκη του και στη συνέχεια ολοκλήρωσε τον ύμνο.

Πιθανότατα τα παραπάνω δεν ανταποκρίνονται πλήρως στην ιστορική πραγματικότητα, αλλά εντάσσονται στους θρύλους και τις παραδόσεις που υφαίνονται γύρω από τη ζωή σημαντικών προσώπων που κυριαρχούν στις διάφορες κοινωνίες. Αυτό όμως που δε χωρά αμφισβήτηση είναι το γεγονός ότι η Κασσιανή είναι μία από τους πρώτους μεσαιωνικούς συνθέτες τα έργα των οποίων σώζονται αλλά και μπορούν να ερμηνευτούν από σύγχρονους ειδικούς και μουσικούς. Περίπου 50 από τους ύμνους έχουν διασωθεί και 23 από αυτούς περιλαμβάνονται στα λειτουργικά βιβλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ο ακριβής αριθμός τους είναι εξαιρετικά δυσχερές να προσδιοριστεί, καθώς πολλοί ύμνοι αποδίδονται σε διαφορετικά πρόσωπα σε διάφορα χειρόγραφα, ενώ συχνά δε σώζεται το όνομα του υμνογράφου. Κορωνίδα του υμνογραφικού της έργου είναι το κατανυκτικό «Τροπάριο της Κασσιανής».

Γράψτε το σχόλιό σας.