Η Μικρή Παλούκοβα

Στο βορειότερο άκρο της επαρχίας Ναυπακτίας του νομού Αιτωλοακαρνανίας, σύνορο στο βορρά με την περιφέρεια της κοινότητας Στάγια, του νομού Φθιώτιδας, στις μεσημβρινές πλαγιές του βουνού Οξυά και σε υψόμετρο 1000 –1100 μέτρα είναι χτισμένο το χωριό Μικρή Παλούκοβα.

Από πάνω, δεξιά και αριστερά η έκταση του χωριού είναι κατάφυτη από έλατα. Μπροστά στο χωριό απλώνεται μια γυμνή άδενδρη και άνυδρη επιπεδοκατηφορική έκταση, το Πρασούδι, όπως το λένε, που όσο πλησιάζει προς το ποτάμι γίνεται πιο κατηφορική και απότομη. Πάνω απ το χωριό η περιοχή είναι κατάφυτη από έλατα τετράψηλα και εκεί που σταματούν τα έλατα αρχίζει η ομάλια. Η έκταση αυτή σε υψόμετρο 1700 – 2000 μέτρα αποτελείται από χωμάτινους γήλοφους σκεπασμένους από ένα είδος χόρτου που οι ρίζες του είναι πυκνές και μπαίνουν βαθιά στο χώμα και δεν το αφήνουν να παρασύρεται από τα νερά της βροχής. Η έκταση αυτή χρησιμοποιείται το καλοκαίρι για βοσκότοπους. Όλο το χειμώνα είναι σκεπασμένη από χιόνι.

Στη βορινή πλευρά της Οξυάς υπάρχουν αρκετά απολιθώματα από όστρακα και κυρίως από αχιβάδες. Αυτό δείχνει πως το βουνό Οξυά, που είναι συνέχεια της Πίνδου, κάποτε αναδύθηκε από τη θάλασσα. Η υψηλότερη και επιβλητικότερη κορυφή της Οξυάς είναι η Σαράντινα.

Το έτος 1927 η Μικρή Παλούκοβα με απόφαση του Υπουργείου Εσωτερικών πήρε το όνομα Λεύκα. Για την αλλαγή του ονόματος οι κάτοικοι είχαν το δικαίωμα να προτείνουν τρία ονόματα.

Το κοινοτικό συμβούλιο μεταξύ των άλλων ονομάτων πρότεινε και το όνομα Λεύκα επειδή ένας μαχαλάς στην Ν. Α. άκρη του χωριού λεγόταν Λεύκα. Στο μαχαλά υπήρχε μία βρύση και κοντά στη βρύση ήταν μια τετράψηλη λεύκα.

Η Μικρή Παλούκοβα το έτος 1850 περίπου έπαθε καθίζηση, και όλο το χωριό βούλιαξε από τις πλημμύρες του χειμώνα. Σπίτια που δεν έπεσαν και έμειναν όρθια ήταν του Τσιριμωκοβαγγελάκη, του Μπαλαφούτη και ίσως δύο τρία ακόμη. Τότε μερικές οικογένειες εγκαταστάθηκαν και έχτισαν σπίτια στην τοποθεσία Σταυρός, εκεί που σήμερα είναι το ξωκλήσι ο Άγιος Κωνσταντίνος. Αυτοί αργότερα ξαναγύρισαν στην σημερινή τοποθεσία του χωριού.

Ασχολίες των κατοίκων και επαγγέλματα

Οι περισσότεροι κάτοικοι της Παλούκοβας ήταν κτηνοτρόφοι βοσκοί. Το έτος 1930 διατηρούσαν 6.000 γιδοπρόβατα. Το χειμώνα για να ξεχειμάσουν τα κατέβαζαν στο Μεσολόγγι και τη Ναύπακτο. Το καλοκαίρι τα ανέβαζαν στο χωριό και βοσκούσαν στην κοινοτική περιφέρεια. Ασχολούνταν οι κάτοικοι και με τη γεωργία. Καλλιεργούσαν λίγα αμπέλια, είχαν αρκετούς κήπους μέσα στο χωριό και έξω λιγοστά χωράφια με τριφύλλι. Έσπερναν και λίγα δημητριακά. Έσπερναν καλαμπόκι, σιτάρι, βρίζα, και ελάχιστα όσπρια. Έσπερναν χωράφια που βρίσκονταν σε υψόμετρο 1500 μέτρα ίσως και περισσότερο, όπως τα χωράφια που ήταν στις τοποθεσίες Μισοβούνι, Κρανούλες, Φλουδόλακα, κ.α.

Τα περισσότερα χωράφια ήταν ξερικά γιατί το χωριό δεν έχει πολλά νερά. Μέσα στο χωριό υπάρχουν τρεις βρύσες με λίγο αλλά κρυσταλλένιο και δροσερό νερό.

Τώρα όλοι σχεδόν οι κάτοικοι της Παλούκοβας – Λεύκας έχουν εγκατασταθεί στον Έπαχτο και στο Μεσολόγγι. Στην τοποθεσία Μεσόκαμπος, έξω από το Μεσολόγγι έχουν συγκεντρωθεί οι περισσότεροι κάτοικοι του χωριού μόνιμα, εκεί δε έχουν μεταφέρει το σχολείο τους και την έδρα της κοινότητας. Το καλοκαίρι πηγαίνουν στο χωριό μερικοί κάτοικοι και λίγοι βοσκοί με τα κοπάδια τους.