Ο Αμπελούζος είναι χωριό του Νομού Ηρακλείου στο Δήμο Γόρτυνας και στην επαρχία Καινούργιου, με 297 κατοίκους και ομώνυμο δημοτικό διαμέρισμα. Βρίσκεται στις νότιες προσβάσεις του Ψηλορείτη, κοντά στη Γεωργική Σχολή της Μεσαράς. Η απόστασή του από το Ηράκλειο είναι 46,6 χλμ. Κύρια προϊόντα του είναι το ελαιόλαδο, η σταφίδα, τα σιτηρά και τα φρούτα. Ο κεντρικός ναός είναι αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Υπάρχουν Δημοτικό Σχολείο και νηπιαγωγείο.
Ιστορικά στοιχεία
Το χωριό βρίσκεται στην περιοχή της αρχαίας Γόρτυνας, όπου έχουν βρεθεί αγάλματα και λοιπά αρχαιολογικά αντικείμενα. Εδώ ανακαλύφθηκε το 1860 άγαλμα Μινωταύρου, το οποίο αγόρασε έπειτα από εντολή της αγγλικής πρεσβείας ο τότε πρόξενος της Αγγλίας Λυσ. Καλοκαιρινός και σήμερα βρίσκεται στην Αγγλία.
Στην περιοχή του Αμπελούζου υπάρχει ένα λαβυρινθώδες λατομείο της αρχαίας Γόρτυνας. Μερικοί συγγραφείς πίστεψαν ότι είναι ο Λαβύρινθος, εντός του οποίου ήταν κλεισμένος ο Μινώταυρος. Είναι πράγματι λατομείο με δαιδαλώδεις υπόγειες σήραγγες. Οι πλάκες της περίφημης επιγραφής της Γόρτυνας, το οικοδομικό υλικό του ναού του Αγίου Τίτου και των άλλων οικοδομημάτων προέρχονται από το λατομείο αυτό. Πολλοί συγγραφείς που επισκέφθηκαν το λατομείο παλαιότερα, όπως ο Tournefort, o Cockerel, o Sieber, ο Spratt και άλλοι το περιγράφουν λεπτομερώς. Στα τοιχώματα των διαδρόμων υπάρχει τοιχοζωγραφική και χρονολογίες εκείνων που επισκέφτηκαν το λατομείο. Αναφέρονται χρονολογίες του 1495, 1560 κλπ.
Ο Αμπελούζος είχε 158 κατοίκους το 1583 και αναφέρεται στην απογραφή του Καστροφύλακα (K 103) με την ονομασία Ambelluso. Στην περιοχή του υπάρχουν πολύ παλαιοί ελαιώνες με πανύψηλα ελαιόδεντρα από την εποχή της Βενετοκρατίας και για το λόγο αυτό λέγονται φράγκικες ελιές.
Το 1920 με το Νόμο 2155 ιδρύθηκε η Γεωργική Σχολή Μεσαράς, στην αρχή της διακλάδωσης προς Αμπελούζο. Η σχολή βρίσκεται στα κτήματα του μετοχίου της Αγίας Παρασκευής, τα οποία παραχώρησε η Μοναστηριακή Επιτροπή Ηρακλείου. Τα κτήρια έγιναν με δαπάνες της ίδιας Επιτροπής και ο εξοπλισμός με δαπάνες του Δημοσίου. Η σχολή προσφέρει υπηρεσίες για τη βελτίωση της γεωργικής παραγωγής της Μεσαράς.
